تَشْكُرُونَ .
« 1 »
دوّم در سوره فاطر :
وَ تَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَواخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
. « 2 »
« و ميبينى اى پيامبر كشتى را كه در دريا ، ماخِرَة است ( تا آب را بشكافد و عبور كند ) اين براى آنست كه شما از فضل او بجوئيد ، و به اميد آنكه سپاس و شكر او را بجاى آوريد ! »
و حتّى بيان فرموده است كه : علّت خلقت كوهها آنست كه زمين را مانند ميخهاى كوبيده و مفتولهاى در بتون آرمه محكم بگيرد ، و از تلاشى و سَيَلان و درهم فروريزى مصون بدارد :
أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً * وَ الْجِبالَ أَوْتاداً .
« 3 »
« آيا ما زمين را گاهواره قرار نداديم ؟ و آيا كوهها را ميخهاى فرو رفته در زمين ننموديم ؟ »
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ .
« 4 »
« و براى شما در زمين كوههاى استوار را افكند به جهت آنكه شما را از اضطراب و سرگردانى مصون بدارد ، و نهرهائى را و راههائى را قرار داد به جهت آنكه شما راه را بيابيد » !
قرآن ، علل طبيعيّه را در تحت علل مجرّده و مستند به آنها ميداند
اينها همه راجع به تصريح قرآن كريم درباره علّتهاى طبيعى و مادّى بود . امّا راجع به علّتهاى مجرّده و ما فوق عالم مادّه و طبيعت ، از وجود فرشتگان كه واسطه فيض از جانب حضرت حقّ هستند در تدبيرات تمام امور عالم خلقت ، بقدرى آيات قرآن در اين باره روشن و واضح است كه ميتوان آن
هامش
( 1 ) ذيل آيه 14 ، از سوره 16 : النّحل
( 2 ) ذيل آيه 12 ، از سوره 35 : فاطر
( 3 ) آيه 6 و 7 ، از سوره 78 : النّبأ
( 4 ) آيه 15 ، از سوره 16 : النّحل