و حكمت متعاليه ، هر معلولى در عالم طبع و مادّه مستند به علّتى در عالم ماوراى آنست ، تا برسد به حضرت علّة العِلَل و مُسَبِّب الاسباب . و علّتهاى بالا عمل معلولهاى پائين را باطل نميكنند ؛ بلكه حاكم بر آنها هستند . و آن علل خود موجِد و پديد آورنده علّتهاى طبيعى ميباشند .
آيه كريمه :
فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً
« 1 » « پس قسم به فرشتگانى كه امور عالم راى تدبير ميكنند » شاهد صادق اين دعواست .
ما در دوره علوم و معارف اسلام ، در قسمت « معاد شناسى » ، جلد سوّم ، مجلس هفدهم اين امر را به اثبات رسانيدهايم بحول الله و قوّته ، و نشان دادهايم كه : تعبير از جنّ به ميكرب ، ناشى از عدم تفقّه و بررسى در مسائل علمى است
.
ناحيهء دوّم : قرآن ميگويد : انس و جنّ دو گروه با شعور و قابل خطاب و تفهيمند
ناحيه دوّم از نواحى اشكال آنست كه : اصل وجود جنّ طبق آيات قرآن ، و طبق شواهد خارجى جاى شبهه و تأمّل و ترديد نيست . در قرآن كريم ، گروه مكلّفين به دو دسته انس و جنّ قسمت ميشوند ، و خطاب به هر دو گروه مىشود ؛ مثل آيه
: يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا لا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطانٍ * فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ .
« 2 »
« اى گروه جنّ و انس اگر ميتوانيد از اطراف و اكناف آسمانها و زمين بيرون شويد ، پس بيرون شويد ! و ليكن نميتوانيد بيرون شويد مگر بواسطه اقتدار و سلطنتى كه خداوند به شما بدهد ؛ بنابراين كداميك از نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب ميكنيد ؟ »
و مثل آيه :
سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ * فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ .
« 3 »
« اى گروه جنّ و انس كه موجودات نفيس و گرانقدر هستيد ، به زودى ما به
هامش
( 1 ) آيه 5 ، از سوره 79 : النّازعات
( 2 ) آيه 33 و 34 ، از سوره 55 : الرّحمن
( 3 ) آيه 31 و 32 ، از سوره 55 : الرّحمن