تطابق بين فلك و بين نفوس مفارقه در زمانهاى غير متناهى به جهت تناهى فلك و عدم تناهى اين نفوس ، و غيرها از اشكالاتى كه در « أسفار » ذكر فرموده است .
مرحوم سبزوارى ( ره ) از اشكالات ملّا صدرا جواب داده است ، و به عقيدهء خود همه را ردّ كرده ، و كلام فارابى و شيخ إشراق را تقويت نموده است . « 1 »
و ليكن انصافاً بعضى از اشكالات ملّا صدرا قابل دفع نيست . و خصوصاً امروزه كه ثابت شده است كه افلاكى وجود ندارد و اين فرضيّهء سابقين بوده و امروز پنبهاش زده شده است ، ملتزم شدن به اين بيغولهها براى اثبات معاد جسمانى و داخل شدن در عقبات و كريوههاى غير قابل عبور ، تأييد شرع انور است به جهاتى كه خود صاحب شرع راضى نيست ؛ و شرعِ انور أعلا و اقدس است از آنكه ما بخواهيم بدين مطالب آن را تأييد و تصحيح نمائيم .
در اقسام تصوّرات معاد جسمانى
اجمالًا در كيفيّت فرضيّههائى كه در معاد جسمانى نقل شده است ، مرحوم حكيم سبزوارى ( قدّه ) فرموده است :
وَ بَعْضُهُم قَد صَحَّحوا الْجِسْمانى * بِالْجِرْمِ مِنْ أفْلاكٍ أوْ دُخانِ
يَكونُ مَوْضوعاً لِتَصْويراتِهِمْ * مِن نائِراتِهِمْ وَ تَنْويراتِهِمْ
هامش
( 1 ) « شرح منظومه » سبزوارى ، طبع ناصرى ، ص 337 تا ص 340