نبى كسى است كه خدا از درونش به او خبر مىدهد و اين غير معنى امام است ؛ همچنين رسول كسى است كه مأموريّت براى تبليغ دارد و لازمهء آن اين نيست كه مردم او را مقتدا بدانند و در ظاهر و باطن از او پيروى كنند و كلام او را بشنوند و عمل كنند و بنابراين معنى رسول نيز غير معنى امام است . امّا مطاع يعنى انسان به حيثى بوده باشد كه مردم مطيع او باشند . اين لازمه نبّوت و رسالت است و غير معنى امامت .
و امّا خليفه و وصّى معناى نيابت دارند نه امامت و رئيس نيز كسى را گويند كه مصدر حكم باشد و لازمه او مطاع بودن اوست و هيچيك از اينها معنى امام نيست . امام از ماده امّ يؤمّ و همانطور كه ذكر شد ، مقتدا بودن است و امام مطلق كسى است كه در تمام شئون از سكون و حركت ، خواب و بيدارى ، ظاهر و باطن ، گفتار و كردار ، عمل و اخلاق ، عقيده و ملكات ، همه و همه مردم بايد از او پيروى نموده ، و نگاه به او كرده ، طبق آثار او از او تبعيّت كنند .
و لذا مىبينيم در اين آيه مباركه اين معنى براى امام بسيار بجا و پسنديده است ، كه خدا به ابراهيم بگويد : ( پس از آنكه به مقام نبوّت و رسالت يعنى به مقام تلّقى وحى آسمانى و ابلاغ آن به افراد انسان رسيده است ) حال من تو را مقتدا قرار دادم كه از هر جهت بايد از شئون تو پيروى كنند .
ولى هر يك از آن معانى مذكور را به جاى امام بگذاريم معنى درست نمىشود : صحيح نيست بگوئيم ( بعد از دارا بودن مقام نبّوت و رسالت ) انى جاعلك نبيّاً او رسولًا او خليفةً او وصيّاً او رئيساً .
و نيز بايد دانست كه تخالف معنى امام با معانى اين الفاظ ، مجرّد عنايت لفظيّه و اعتبارات كلاميّه نيست ، بلكه اختلاف در حقائق معانى آنهاست ، در معنى امام حقيقتى است كه هيچ يك از معانى آن الفاظ داراى آن حقيقت نيست .
تفسير آيه مباركه و جعلنا منهم ائمة يهدون بامرنا لما صبروا و كانوا بآياتنا يوقنون
حال اين مطلب كه روشن شد برويم در تفسير آيه مباركهء مطلع سخن . «
وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ
»
در اينجا ملاحظه مىشود كه با ائمّه يك صفتى را ملازم قرار داده است و آن هدايت به امر الله است كما آنكه در آيه ديگر اين نكته مشهود است در قصّه حضرت ابراهيم فرمايد : «
وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً وَ كُلًّا جَعَلْنا صالِحِينَ وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا