لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ * ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ
. ( سورهء أعراف ، آيه 16 و 17 )
در اينجا خدا خبر داده است كه شيطان از ناحيهء عواطف نفسانيّه ، از خوف و رجاء و آرزو و آمال و شهوت و غضب در آنها تصرّف مىكند ؛ پس از آن در افكارشان و در اراده و اختيارشان كه از اين امور سرچشمه مىگيرد .
همانطور كه هم ترازو و هم ميزان است با آن آيه ، اين گفتار خداوند :
قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ
. ( سورهء حجر ، آيه 39 )
يعنى من براى انسان زينت مىدهم امور باطلهء رديّهء زشت و قبيح را با زخارف و زينتهاى مهيّا شده ، از تعلّق عواطفى كه ايشان را بسوى متابعت آنها فرا مىخواند . و من بواسطهء اين امور مىباشد كه آنان را اغواء مىكنم . مانند زنا مثلًا ، كه در نخستين وهله انسان تصوّرش را مىكند ، و سپس شهوت آن را در نظرش زينت مىدهد ، و بواسطهء آن زينتِ نيرومند ، محذورى كه در ارتكاب آن در دل انسان خطور مىكند ضعيف مىگردد ؛ آنگاه تصديقش را مىنمايد و دست به ارتكابش مىآلايد .
و نظير اين ، گفتار خداست :
يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً
. ( سورهء نساء ، آيه 120 )
« إبليس به انسان وعده مىدهد ، و به آرزوهاى باطله فرا مىخواند ؛ درصورتىكه إبليس وعده نمىدهد مگر از روى مكر و غرور و فريب . »
و گفتار خدا :
فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ
. ( سورهء نحل ، آيه 63 )
« پس زينت داد براى ايشان شيطان اعمالشان را . »
تمام اين مطالب - بهطورىكه مشاهده مىكنى - دلالت دارد بر آنكه ميدان