يَوْمَ لا يُغْنِي عَنْهُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً
« روزى است كه كيد ايشان هيچ سودى برايشان ندارد . » به همان گونه كه نيروهاى ديگرى كه بر آنها اعتماد مىكردند و در كفر و كيدشان با حق و مؤمنان از آنها مدد مىگرفتند ، هيچ فايدهاى برايشان نخواهد داشت ، و اگر هم كمكى بكند ، چنان نيست كه آنان را به پيروزى و غلبه برساند .
وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
« و پيروز نخواهند شد . » [ 47 ] ولى دعوت خدا از فرستادهاش ( و از مؤمنان به توسط او ) به اين كه ستمگران و كافران را به حال خود واگذارند تا به عذاب آخرت خود برسند ، بدين معنى نيست كه دنيا مال ايشان است تا هر چه بخواهند در آن بكنند ، و هر گونه كه هواى نفس و مصالحشان مقتضى بود در آن به بازى بپردازند ، هرگز چنين نيست . . .
بلكه در دنيا نيز بهرهاى از عذاب خواهند داشت كه تجسم يافتهء در غضب مستقيم خدا يا به دست اولياى او است ، ولى هر چه باشد همچون عذاب آخرت نيست .
وَ إِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذاباً دُونَ ذلِكَ
« و كسانى كه ستم كردند ، عذاب ديگرى جز اين خواهند داشت . » كه جز عذاب آخرت است و درد كمتر دارد ، و آن دليل بر عذاب آخرت است ، و خداى تعالى گفت :
كَذلِكَ الْعَذابُ وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ
« عذاب چنين است و عذاب آخرت بزرگتر است و كاش آن را مىدانستند » ، « 48 » و گفت :
وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
« و به ايشان از عذاب نزديك ( دنيا ) پيش از عذاب بزرگتر ( آخرت ) مىچشانيم تا شايد بازگردند » ، « 49 » ولى ايشان با بصيرت ايمان به آيات نگاه نمىكنند و به همين سبب به حق نمىرسند .
/ 130
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
« ولى بيشتر ايشان نمىدانند . »
هامش
( 48 ) - القلم / 33 .
( 49 ) - السجدة / 21 .