5 . تدبير جهان خلقت با خداست
2 . « . . . يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الاْياتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقاءِرَبِّكُمْ تُوقِنُونَ ؛
امور جهان آفرينش را تدبير مىكند و آيات خود را براى شما تشريح مىنمايد تا شما براى ( رستاخيز ) و لقاى پروردگار خود يقين پيدا كنيد » .
اين بخش از آخرين قسمت آيه است و در اين قسمت روى دو مطلب تكيه شده است :
1 . تدبير جهان آفرينش از آن خداست .
2 . هدف از تشريح آيات خلقت ، توجه دادن مردم به روز رستاخيز است .
دربارهء قسمت نخست ، نظر قرآن اين است كه تدبير جهان خلقت از آن خداست . گاهى اين مطلب را با جمله « يُدَبِّرُ الْأَمْر ؛ « 1 » تدبير امور خلقت با اوست » بيان مىنمايد و گاهى با جملهء « لَهُ مُلْكُ السَّمواتِ وَ الاْرْضِ يُحْيى وَ يُمِيتُ وُ هُوَ عَلى كُلِّ شَىْءٍ قَديرٌ ؛ « 2 » حكومت آسمانها و زمين در دست او ( خداوند ) است . زنده مىكند و مىميراند و بر همهء اشيا قادر است » به مسألهء تدبير اشاره مىكند .
ظاهر اين آيات كه تدبير جهان خلقت را به خدا نسبت مىدهد ، روشن است ولى كنه و حقيقت آن شايد براى گروهى مبهم و نامفهوم باشد .
گروهى تصور كردهاند كه هدف از اين آيات اين است كه فاعل مستقيم و بلاواسطهء همهء روىدادهاى طبيعى خود خداست و خدا بهطور مستقيم و بدون وساطت اسباب و علل ، آنها را ايجاد مىكند . بنابر اين ، نزول برف و باران ، شكفتن درختان ، گردش مهر و ماه ، وزش بادها ، پديد آمدن طوفانها و زمين لرزهها و . . .
همگى فعل و اثر مستقيم خود خداست و هيچ نوع علت و سبب طبيعى در پديد آمدن اين حوادث در كار نيست .
هامش
( 1 ) . رعد ( 13 ) آيهء 2 ؛ سجده ( 32 ) آيهء 5 .
( 2 ) . حديد ( 57 ) آيهء 2 .