/ 469 اين حقايق بر عقل آدمى پوشيده نيست ، ولى جهل بشرى و گمراهى انديشهها و هواى نفس همه از چيزهايى است كه حجاب ديدن و دريافتن او مىشود ، و در اين هنگام است كه در قدرت خدا بر آفرينش دومى پس از مرگ شك مىكند .
بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ
بلكه ايشان در پوشيدگى و حقى نسبت به آفرينش تازه قرار دارند .
سبب آن نادانى ايشان نسبت به چگونگى بعث است ، ولى اين به معنى محال بودن آن نيست ؛ آيا اگر هزار سال پيش از اين از آهنى سخن مىگفتند كه در هوا پرواز مىكند ( كه مقصود از آن هواپيماها و موشكها است ) آيا آن را قبول مىكرد ؟ البته نه ، ولى اگر از تفصيل آن با او سخن مىگفتند ، شايد مىپذيرفت ، مگر چنين نيست ؟ و اين از طبيعت آدمى است كه چيزهايى را كه دربارهء جزئيات آنها اطلاعى ندارد ، انكار كند . اما عقل محض و دور از مؤثرها ، به مجرد احاطه نداشتن به تفصيلات چيزى منكر آن نمىشود ، ولى تا زمانى كه نبودن دلايلى را براى آن نمىبيند منكر آن مىماند . و در اين جا دلايلى متكى بر باز گشتن براى رسيدگى به حساب است .
[ 16 ] به همين سبب كفار را مشاهده مىكنيم كه در گل و لاى شك و ريب نسبت به اين حق غوطهورند ، و در ميان تصديق و تكذيب نفوس ايشان در وسواس برخاستهء از طبيعت بشر ، و نيز وسوسههاى شيطانى كه براى گمراه كردن ايشان تلاش مىكند ، مردد مىمانند .
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ
هر آينه انسان را آفريديم .
و او را بيهوده رها نكرديم ؛ چرا كه در دنيا و آخرت مسئول است به حساب او رسيدگى مىشود . و بلكه همواره زير نظر خداوند است و اين كنترل به ظواهر گفتار و رفتار او منحصر نمىشود بلكه تا اعماق جان او نفوذ مىكند و حديث نفس او را نيز زير نظر دارد .
وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ
و مىدانيم كه نفس او سبب ايجاد وسوسه