إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
و خدا گروه ستمگران را هدايت نمىكند .
[ 11 ] چه چيز ستمگران را از ايمان آوردن به رسالت باز مىدارد ؟ استكبار نسبت به مردم و معتقد بودن آنان به اين كه از ديگران برترند سبب آن است ، و حتى اگر گروهى از ايشان براى ايمان آوردن به رسالت بر ديگران پيشى مىگرفتند ، براى آن كه نشان دهند كه از ديگران تمايز دارند و برابر با ايشان نيستند ، به آن كفر مىورزيدند و مىگفتند : چگونه بر خود روا داريم كه در نزد مردم از عقب افتادگان به شمار رويم ، در صورتى كه اشخاصى پستتر از ما پيش از اين به رسالت ايمان آورده بودهاند ؟ ! پس براى فرار از عار و ننگ بهتر است كه به آن كافر شويم .
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا
و كسانى كه كافر شدند دربارهء كسانى كه ايمان آوردند گفتند : اگر خوب بود بر ما پيشى نمىگرفتند .
ميان قبيلههاى مختلف اعراب در جاهليت ، اختلافهاى سخت و زياد وجود داشت ، و بعضى از آنها خود را برتر از ديگران تصور مىكردند ، و به آن رضا نمىدادند كه به فضيلت قبايل ديگر اعتراف كنند ، و اگر قبيلهاى به چيزى ايمان مىآورد ، قبيلهء رقيب به آن كافر مىشد تا به يك برترى آن بر خود معترف نشده باشد .
مثلا ، قبيله بدوى غفار مورد تحقير قريش بود كه آنان را به نام پيزر ( گياه دوزخ ) مىناميدند ، پس چون ابو ذر غفارى اسلام آورد و همراه با او همهء قبيلهاش به اسلام در آمدند ، قريشيان مىگفتند : غفار پيزرى ! اگر اين خوب بود بر ما پيشى نمىگرفتند . « 13 » / 143 و بدين گونه بنى عامر و غطفان و تميم و اسد و حنظله و اشجع كافر شدند ، و دربارهء كسانى از قبايل غفار و جهينه و مزينه و خزاعه كه ايمان آورده بودند مىگفتند : اگر آنچه محمّد آورده است خير بود ، گاوچرانان در ايمان بر ما پيشى
هامش
( 13 ) - ابن المتوكل گفت كه آيه در حق ايشان نازل شد ( تفسير القرطبى ، ج 16 ، ص 189 ) .