40 - آيت الله سيد حسن مسقطى
آيت الله سيدمحمدحسين حسينى تهرانى در شخصيت عرفانى آيت الله سيدحسن مسقطى مىنويسد : « آقا سيدحسن مسقطى از خصيصين تلامذه مرحوم قاضى و از اعلام آنها به شمار مىرفت . در صحن مطهّر حضرت اميرالمومنين عليه السلام مىنشست و به شاگردان خود درس حكمت مىداد ؛ و چون داراى بيانى قوى و برهانى بود ، و نيز فلسفه و حكمت را با شهود وجدانى و ذوق عرفانى خويش تازگى و طراوت مىبخشيد ، شاگردان از اطراف به سوى وى گرد آمدند ، و در صحن مطهّر غوغائى از تدريس توحيد و حكمت الهى بر پا بود و شورى و نشورى در دعوت طلّاب حوزه مقدّسه علميه نجف اشرف براى سالكين و مريدين راه قرب و لقاء حضرت أحديت بر پا نموده ؛ و علناً و بدون پرده پوشى از راه و روش مخالفين تنقيذ مىنمود ؛ و آنان را به گرفتارى به اهواء و آراء و محجوب بودن از حقايق منتسب مىساخت ؛ و مستقلًا آن را بيان مىكرد . شكايت او را به نزد مرجع تقليد نجف مرحوم آيت الله آقا سيدابوالحسن اصفهانى رحمتالله عليه بردند و ايشان حكم كردند تا از نجف خارج شود و به شهر خود مَسْقَطْ برود . مرحوم آقاسيدحسن خدمت استاد خود مرحوم قاضى آمد و جريان را گفت ، مرحوم قاضى هم دستوراتى به او دادند ؛ و فرمودند به مسقط برود . سيد حسن رهسپار مسقط گشت و در آنجا به ترويج و تدريس حكمت و عرفان و فقه پرداخت و چندين سال زندگى كرد . گويند سيدحسن كه اصفهانى الاصل بوده و به اصفهانى مشهور بود ، به سوى مسقط به راه افتاد و لهذا وى را مسقطى گويند ، و در راه ميهمانخانه و مسافرخانه وارد نمىشد ، در مسجد وارد مىشد . چون به مسقط رسيد ، چنان ترويج و تبليغى نموده كه تمام اهل مسقط را مؤمن و موحد ساخته و به راستى و صداقت و بىاعتنايى به زخارف مادى و تعينّات صورى و اعتبارى دعوت كرد ، و همه وى را به مرشد كل و هادى سبيل شناختند ، و در برابر عظمت او عالم و جاهل ، و مردم عامى و خواصّ ، سر تسليم فرو آوردند .
او در آخر عمر با دو لباس احرام پيوسته زندگى مىنمود ، تا وى را از هند خواستند ، او دعوت آنان را اجابت نموده و در راه مقصود رهسپار آن ديار گشت و باز در ميان راهها در مسافرخانه مسكن نمىگزيد ، بلكه در مساجد مىرفت و بيتوته مىنمود . با همان دو