صفات رذيله
از جمله عوام ديگرى كه در تضعيف و نابودى غريزه مذهب داراى نقش قابل توجهى است ، وجود صفات رذيله و رذائل اخلاقى است كه همهء انسانها در يك حدى و گونهاى با آن دست به گريبان هستند و ضعف و قوت آن متناسب با نزديكى و دورى و باصطلاح ، قرب و بعد هر كس با تهذيب نفس است ، به نحوى كه هر چه بيشتر از خودسازى دور تر شويم ، اين نقاط سياه ، برجسته تر شده و ميدان بازترى براى عرض اندام و جلوهگرى پيدا خواهند كرد . در نتيجه ، روح انسانيت ، تحتالشعاع قرار گرفته و روز به روز بىفروغتر خواهد گشت و اين اول مصيبت هر انسانى است .
حسادت ، غرور ، تبكر ، فخرفروشى و حرص و ولع ، از جمله اين صفات است كه هر يك به شكلى به آن آلوده هستيم . رذائلى كه هر كدام به تنهايى ، حجاب ضخيمى است براى پوشاندن غريزه مذهب و سرشت كمالجوى انسان ، حال اگر چند رذيله با هم در وجود كسى لانه كنند و پنجههاى مرگبار خود را در قلب او فرو ببرند ديگر تصديق خواهيد كرد كه چه وضعيت خطرناكى سرنوشت او را تهديد مىكند . در آن صورت ، اولين ثمرات شوم اين حالت يكى پس از ديگرى خودنمايى كرده و چهره مىنمايد كه در سر فل همهء آنها ترك مراوده با منبر و محراب ، روحانيت و معنويت ، جلسات مذهبى و موعظه و جمعه و جماعت