توبه ، آثار فراوان ديگرى هم دارد كه به جهت رعايت اختصار از ذكر آن خوددارى مىشود .
مراحل توبه
توبه مراحلى دارد كه عبارتند از :
مرحلة اوّل توبة زبانى است ؛ يعنى همين كه صيغة توبه بر زبان جارى شود .
مرحلة دوّم توبهاى است كه در آن دل انسان ، زبان او را همراهى كند .
در مرحلة سوّم ، دل در مقابل خداوند خاشع مىگردد .
و در مرحلة چهارم انسان خود را در محضر خدا مىيابد و با چشم قلب او را مىبيند و خود به خود حالىپيدا مىكند و اشكىمىريزد و در اين صورت است كه مىتواند راه صد سالة سير و سلوك را بپيمايد ؛ چون حقيقت توبه بازگشت از شرك به توحيد است . كسىكه گناه مىكند ظاهراً مسلمان است و در حقيقت شيطان و هوىو هوس و نفس امّاره را مىپرستد و بايد با توبه از شرك ، به خداپرستىبازگردد .
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
« 1 » پس آيا ديدىكسىرا كه معبود خود را هواىنفسش قرار داده است .
يا در جاى ديگر مىفرمايد :
أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَني آدَمَ أَنْ لاتَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ
« 2 »
هامش
( 1 ) . جاثيه / 23 .
( 2 ) . يس / 60 .