تهذيب نفس
يكى از واجبات در اسلام - كه ترك آن موجب خسران دنيا و آخرت است - تهذيب نفس است ، و از نظر قرآن شريف بايد انسان با صفات رذيله نظير كبر و عجب و بخل و حرص و طمع و مانند اينها مبارزه كند ، و از نظر قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم السلام و از نظر علماء علم اخلاق از اوجب واجبات است ، و از آيات فراوانى استفاده مىشود كه طهارت و پاكى دل سرچشمهء همهء فضيلتهاست ، و ناپاكى آن سرچشمه همهء رذالتهاست .
مسأله 1 - اگر كسى با مبارزه نتوانست صفت رذيله يا صفات رذيله را ريشهكن كند ، همين مقدار كه آن را كنترل نمايد و مانع طغيان آن شود ، كفايت مىكند .
مسأله 2 - صفت حسادت كه رذيلهء مهمى است گرچه معصيت است ولى پروردگار عالم تا بر طبق آن عملى انجام نگيرد مؤاخذه نمىكند ، بنابراين در خصوص حسد نه سائر رذائل ، معصيت و حرمت مربوط به اعمالى است كه از آن سرچشمه مىگيرد ، و تا عملى بر طبق آن انجام نگيرد ، بخشيده شده است و ضرر به عدالت هم نمىزند ، و همچنين است سوء ظنّ به ديگران اگر صرف خطور در دل باشد و استقرار نداشته باشد ، و نظير خطور گناه كه همين حكم را دارد .
مسأله 3 - رفع صفات رذيله - گرچه عملى بر طبق آن انجام ندهد - اگر قدرت بر رفع داشته باشد ، واجب مؤكّد ، و ترك اين واجب چنان كه گفته شد از محرّمات است ، و بايد علاوه بر اين كه مانع سر زدن عملى از آن شود ، با آن مبارزه كند تا ريشهاش را قطع كند ، و اين كار ، گرچه مشكل است ولى از اوجب واجبات است ، و ثواب اين مبارزه از جهاد بالاتر است و از اين رو در روايات اهل بيت عليهم السلام جهاد اكبر ناميده شده است .
مسأله 4 - تجرّى بلكه فعلى كه با آن تجرّى مىشود يكى از محرّمات در اسلام است ، و معناى آن در اصطلاح فقهى اين است كه اگر كسى عملى را كه حرام نيست خيال كند كه حرام است و سپس آن را به جا آورد ، نظير اين كه مال خودش را به خيال اين كه مال مردم است بخورد ، و يا چيز پاكى را به خيال اين كه نجس است بخورد ، و يا با زن خود به خيال اين كه نامحرم است