تمرينات :
1 - عرض مفارق و لازم را مثال بزنيد .
2 - عرض بيّن را تعريف كنيد .
3 - عموم و خصوص من وجه را مثال بزنيد .
4 - جزئى اضافى غير حقيقى را مثال بزنيد .
5 - كلى چگونه بدست مىآيد ؟
علائم ذاتى و عرضى
براى تعيين كلى ذاتى و عرضى علائمى ذكر شده است . بهترين علامت ذاتى اين است كه اگر آن را از شيئى بگيريم ، ديگر آن چيز باقى نماند . مثلًا اگر حيات و حركت و حس را از انسان بگيريم يا خاصيت دراكيت را از او بگيريم ديگر انسان نخواهد ماند ، پس حيوانيت و درك ، ذاتى انسان مىباشد .
اين علامتى است كه ابن سينا در كتاب « القصيدة المزدوجة » بيان مىكند . « 1 »
عرضى آن است كه اگر از معروض گرفته شود ، معروض به كلى از ميان نرود . مثلًا اگر قدرت راه رفتن را از انسان بگيرند هنوز انسان است ، ولى اگر همه گونه حركت و اصل حركت را بگيرند ، ديگر چيزى نمىماند .
پاورقی
( 1 )- وكل كلى فاما ان رفع * وجود ما قيل عليه يمتنع
كالجسم للانسان والنبات * فهو الذى له يقال الذاتى