اوّليّه ، كه چهرههاى گوناگونى يافته ، نيست و مادّه ، كه بنابر فرض ياد شده در سيماى ازلى پديدار شده ، جزيى از همين جهان حادث است .
چكيده سخن آنكه ، چه حركت تكاملى ، ذاتى مادّه باشد و چه در اثر تضادّ درونى پديد آيد ، با اشكالات ياد شده روبرو مىشود و اگر عامل حركت ، تضاد درونى دانسته شود ، چنان كه عدهاى فراوان برآنند ، اشكالات ديگرى جز آنچه مطرح شد ، پا به ميان مىنهد كه بايد در بحثى كاملا فلسفى مورد بحث و بررسى قرار گيرد . « 1 » و « 2 »
نظر دانشمندان علوم مختلف دربارهء حدوث جهان
پس از طرح مباحث گذشته و بررسى اقوال مختلف دربارهء حدوث و قدم جهان ، اينك با نقل قوال دانشمندان علوم تجربى به تأييد ديدگاه منتخب خويش يعنى حدوث جهان مىپردازيم :
هامش
( 1 ) . ر . ك : فلسفه ديالتيك ، دفتر سوم ، محمد على گرامى ، ص 228 .
( 2 ) . نظم دقيق جهان ، ما را به شعور و علم و آگاهى كامل حاكم بر جهان رهنمون مىكند و اين نظم ، محصول شعور مادّه نيست . در بحث نظم به اين مهمّ اشاره خواهد شد .