زمين جانشين پيشينيان كرد ، » يعنى شما را به گونهاى قرار داد كه يكى پس از ديگرى به دنيا بياييد . و شايد اين آيه دلالت دارد بر آن كه امّتها پايان مىيابند و امّتها را همچون مردم كه مهلتهايى محدود و معيّن دارند ، مهلتى است معيّن .
امّا مقياس مهلتهاى امّتها و مجتمعها چنان است كه پروردگار سبحان ما گفت :
«
فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ
- پس هر كس كه كفر ورزد و ناسپاسى كند ، كفر او بر زيان اوست ، » يعنى نتيجهء كفر و ناسپاسى به صاحبش باز مىگردد .
«
وَ لا يَزِيدُ الْكافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتاً
- و كفر كافران جز بر دشمنى پروردگارشان با آنها ، نيفزايد ، » خدا آنها را دشمن مىدارد و زشت مىشمارد ، «
وَ لا يَزِيدُ الْكافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَساراً
- و نيز كفر كافران جز به خسرانشان نيفزايد . » خسارت در دنيا و آخرت .
/ 68 [ 40 ] شرك به خدا حجابى بزرگ مىشود كه ما را از پروردگارمان جدا مىسازد ، و خيرات پرستش خداى به تنهايى را از ما باز مىدارد ، سياق آيات يادآور مىشود كه آن شريكان ساختگى شايستهء پرستش نيستند زيرا نه چيزى از زمين را آفريدهاند و نه در تدبير و گرداندن امور آسمانها دستى دارند و نه پروردگار زمين و آسمان به آنها اجازه داده كه مردم را رهبرى كنند . پس به كدامين حق بر گردن مردم مسلّط مىشوند ، و براى چه مردم در برابر آنها سرفرود مىآورند و تسليم مىشوند ؟
«
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ شُرَكاءَكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَرُونِي ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ
- بگو آن شريكانى را كه به جاى خداى يكتا مىخوانديد ، ديديد ؟ به من بنماييد كه از اين زمين چه چيز را آفريدهاند ؟ »