ديگر بار هنگام سخن گفتن از مؤمنان ، و اين نشان مىدهد كه هر يك از اين دو دسته به صورت گروهى و دسته جمعى به سرنوشت خود محشور مىشوند .
شايد اين سوره از آن رو بدين نام خوانده شده ، و قرآن دو بار بر اين نام تأكيد كرده است ، تا طبيعت تأثير گذارى و همكارى ميان فرزندان جامعه را به ما بفهماند ، پس مردم مطابق با اعمال و وابستگيهاشان به دوزخ يا بهشت رانده مىشوند ، و اين مقياس اساسى در زندگى انسان است ، پس وقتى آدمى بخواهد خود را بشناسد ، يا بخواهد ديگران او را بشناسند ، بر او و بر ديگران تكليفى نيست مگر آن كه كسانى را كه او از نظر اجتماعى و علمى به آنها وابسته است بشناسند ، اگر آنها مردمى صالح بودند وى نيز از آنان و صالح است ، و اگر منحرف بودند او نيز چنان است .
احاديث مروى تأكيد مىكند كه همانا شناختن مردان به شناختن كسانى كه پيرامونشان را گرفتهاند كامل مىشود . / 538 پس شناختن رهبر به اطرافيان او ، و جوان به يارانش ، و نظام به كاركنان در آن ، و دولت به كسانى از طبقات اجتماع كه از آن پشتيبانى مىكنند كامل مىشود و صورت مىگيرد .
سليمان ( ع ) گفت :
« دربارهء مردى هيچ داورى نكنيد مگر آن كه بنگريد كه با چه كس همنشينى مىكند ، زيرا مرد را به همانندان و دوستانش شناسند و به ياران و برادرانش نسبت دهند » . « 87 » امام على ( ع ) در سفارش به پسر خود حسين - عليهما السلام - گويد :
« با اهل خير همنشينى كن تا از آنان باشى ، و از اهل شرّ دورى گزين تا از آنها متمايز باشى » . « 88 » پس زندگى فردى و پراكنده نيست ، بلكه به صورت گروهى و جنس به جنس ( زمرا زمرا گروه گروه ) جريان دارد ، و اگر خود شخصى را نشناسى
هامش
( 87 ) - بحار الانوار ، ج 74 ، ص 188 .
( 88 ) - همان مأخذ .