او بر آن اثرى ندارد ، بر عكس اگر استراتژى نادرست باشد درستى نقشههاى تاكتيكى و مرحلهاى او سودى برايش ندارد .
همچنين اگر خطّ كلّى زندگى شخص درست باشد ، و خدا و پيامبر و اولى الامر بر حق را ولىّ خود بگيرد ، و به تكاليف واجب خود در سنگرگيرى ضد انحرافات سياسى و اجتماعى و اقتصادى قيام كند ، به ستمگر مدد نرساند و ستمديده را نوميد نسازد ، و اموال مردم را به باطل نخورد ، و بدان وسيله خود را به حكمرانان نياويزد ، و به دنبال اينها از گناهان بزرگ دورى گزيند ، آن گاه پارهاى بىمبالاتيها و گناهان كوچك را مرتكب شود ، يا حتى بدون انكار و اصرار گناهانى بزرگ نيز از او سر بزند ، سپس به صورت توبه كارى واقعى به درگاه پروردگار خود توبه كند ، اميد آمرزش خدا بر او مىرود .
امّا كسى كه خطّ كلّى او منحرف بوده و دوستدار دشمنان خدا بوده ، به ستمكاران ضدّ بندگان خدا مدد كرده ، فزونى نماز و روزهء او برايش سودى ندارد ، همچنين است اگر با لقمهء حرام زندگى كرده تا آن جا كه از حرام گوشت و استخوانش برآمده باشد .
شايد معيار اصلى در اين مورد اين باشد كه بدى از خاستگاه بد صادر نشده باشد ، چه انسان گناهى را مرتكب مىشود ولى دلش هم چنان به ايمان اطمينان دارد پس ممكن است كه كار را ترميم و اصلاح كرد ، ولى اگر مرتكب گناهان بزرگ شود و منكر پروردگارى پروردگار باشد و حرام شدهها را حلال شمارد ، توبهء او به خدا بعيد است .
اسلام براى تشويق حالت احسان و نيكوكارى در ميان امّت ضمان را از نيكوكارانى كه / 488 در خطا مىافتند لغو كرد ، و خداى سبحان گويد : «
ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ
- بر نيكوكاران هيچ گونه حرجى نيست » . « 45 » اين آيه پايهء قاعدهاى فقهى را نهاده است كه عالمان دين احكامى بسيار را از آن استنباط
هامش
( 45 ) - التوبة / 91 .