دميدن روح از خدا در انسان و پيش از سجود به دو ويژگى داشتن بشر را به امتيازاتى مىرساند كه در ديگر جانداران يافت نمىشود ، و پيداست كه روح در اين جا همان عقلى است كه پروردگار سبحان ما در آيهاى ديگر دربارهء آن گويد :
«
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي
- تو را از روح مىپرسند . بگو : روح جزئى از فرمان پروردگار من است » . « 73 » «
فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ
- پس همه سجدهاش كنيد . » و بدين سان پروردگار ما در زندگى بشر مبدأ سجود براى خدا از طريق سرسپردن و تسليم به جانشينان او / 405 در زمين بنيان نهاد ، و فرشتگان نيز كه از عزيزترين آفريدگان خدايند ايشان را سجده مىكنند زيرا خدا روح خود را در آدمى دميده و او را جانشين خويش در زمين ساخته است .
[ 73 ] هنگامى كه خدا فرمان سجود به آدم را داد تمام فرشتگان پذيرفتند از سر ايمان به وجوب تسليم مطلق و بىچون و چرا به ذات او - عزّ و جلّ - و اين كه هر اجتهاد يا قياسى در برابر فرمان او باطل است و از صاحب خود رفع مسئوليّت نمىكند .
«
فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ
- همهء فرشتگان سجده كردند . » كافى بود كه آيه به همين جا پايان يابد تا مراد را برساند ، ولى پروردگار ما براى تأكيد بدان مىافزايد و مىگويد :
«
أَجْمَعُونَ
- به تمامى . » و به راستى كه عظمت فرشتگان در اين خضوع و فروتنى خود به خدا و به كسى بود كه فرمان خضوع نسبت به دو داده بود .
[ 74 ] آن گاه پروردگار ما ابليس را از سجده گزاران جدا مىكند كه تكبّر ورزيد و غرور و بزرگى جويى بر او دست يافت و به نافرمانى پرداخت .
«
إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ
- مگر ابليس كه بزرگى
هامش
( 73 ) - الإسراء / 85 .