نفرين شده است كه به عنصر و نژاد خود مىبالد ، و سرسپردن و گردن نهادن به خدا را در قضيّهء آدم در ميان تمام فرشتگان رد مىكند ، و اين نافرمانى را چنين توجيه مىكند و بهانه مىآورد كه او از آتش سموم آفريده شده برتر از آدم خاكى است ، پس چگونه به دو سجده كند ؟ ولى از نظر آن كه گويد برترى با خاك است چه استدلالى خواهد بود ؟ وانگهى اگر آن برترى را هم بپذيريم آيا اين امر مىتواند بهانهء نافرمانى نسبت به پروردگار جهانيان و برگزيدن سرانجام بد باشد ؟ ! به طبع هرگز . . . امّا ابليس باليدن به باطل را كه در نژادپرستى و عنصرگرايى نمودار است اختيار كرد ، و سپس رفت كه انسان را بفريبد و گمراه كند كه همراه او مشمول خشم خدا و دوزخ او باشد .
در صحنهاى ديگر از اين تصوير فرشتگان را مىبينيم كه با شكوه قدر و منزلتشان بر خاك مىافتند و به خاطر بندگى خدا و فرمانبردارى از او و سرسپردگى به آدم سجده مىكنند ، و قرآن ميان ايشان و بندگان مخلص خدا كه اجازه نمىدهند شيطان فريبشان دهد پيوندى ايجاد مىكند .
از آن جا كه سورهء « ص » در نفى خدايى فرشتگان و پيامبران با سورهء « الصّافّات » شبيه است ، اين سوره به بيان سجود فرشتگان به آدم ( ع ) منتهى مىشود ، آدمى كه از گل آفريده شده و در معرض فريب شيطان نيز قرار مىگيرد ، پس چگونه كسى كه به ديگرى سجده مىكند يا در معرض فريب شيطان قرار مىگيرد مىتواند « خدا » بوده باشد ؟ !
شرح آيات :
[ 71 ] هنگامى كه خداى تعالى آفرينش آدم را آغاز كرد فرشتگان را بر اين اراده آگاه ساخت .
«
إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ
- پروردگارت به فرشتگان گفت : من بشرى از گل مىآفرينم . » خطاب در اين جا حتّى شامل ابليس هم مىشود ، زيرا به پاداش عبادتش