است كه گفت :
« غسّاق درهاى است به دوزخ كه در آن سيصد و سى قصر باشد ، و به هر قصرى سيصد خانه ، و در هر خانهاى چهل گوشه ، و در هر گوشهاى مارى بزرگ و هراس انگيز ، و در هر مارى سيصد و سى كژدم ، و در هر كژدمى سيصد و سى نيش گزندهء سرشار از زهر ، كه اگر يكى از آن كژدمها زهرش را بر اهل دوزخ بريزد تمام آنها را مسموم مىكند » . « 58 » [ 58 ] «
وَ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ
- و شكنجههايى ديگر ، از هر نوع ، » و عذاب بدين دو نوع بسنده نمىشود بلكه انواع و روشهاى گوناگون بسيار دارد . / 391 از اين آيه درمىيابيم كه انواع عذاب بسيار زياد است ، جز اين كه برخى از آنها با برخى ديگر همراه است ، چنان كه آب جوشان با چرك و تراويدهء سياه دوزخيان همراه و آمده و يكديگر را تكميل كرده است .
[ 59 ] پس از آن كه سركشان وارد جهنم مىشوند و هر يك به جاى خود كه بر او تنگ مىآيد مىرسد ، ديگر امثال و پيروانشان را كه فريبشان داده بودند مىبينند كه با آنها وارد جهنّم مىشوند و به آنها گفته مىشود .
«
هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ
- اين گروه همراه شما به آتش در مىآيند ، » و ممكن است مراد از « آخر ديگر » گروه ديگر باشد ، كه همان جفتها و مشابهان گروه نخست هستند ، و اين مقدمهاى براى گفتگوى بعدى دربارهء آنها باشد ، و اين مشابه با همان نكتهاى است كه در تفسير گفتهء خداى تعالى ياد كرديم كه : «
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ
- آنان را كه ستم مىكردند و همپايگانشان و آنهايى را كه مىپرستيدند گرد آوريد » . « 59 » اقتحام ، « 60 » داخل شدن در چيزى است به فشار چون ميخى كه در ديوار جايى ندارد ولى چكش به فشار آن را در ديوار فرو مىكند . و از آن رو اين لفظ به كار
هامش
( 58 ) - نور الثقلين ، ج 4 ، ص 467 .
( 59 ) - الصّافات / 22 .
( 60 ) - در تداول عامّه : چپاندن و چپيدن ، و تپاندن ، مأخوذ از تركى - م .