اين حكم را بر ديگر معانى طغيان ( سركشى و تجاوز ) عموميّت دهيم ، پس هم چنان كه انسان در زندگى سياسى سركشى مىكند در زندگى اجتماعى نيز طغيان مىكند ، به همسايه و خانوادهء خود و مردم ستم مىراند . از احاديث آمده در تفسير اين آيه استفاضه مىشود كه مراد از « الطّاغين - سركشان » همان سلاطين ستم پيشهاند ، در حالى كه مراد شامل پيروان و كسانى كه در درگاه آنهايند نيز مىشود .
[ 56 ] آيات در ذكر سرانجام سركشان جزئيّاتى بيشتر مىدهد تا به بيم دادن بيفزايد شايد انسان از راه باطل برگردد و به رغبت پاداش نيك و پرهيز از عذاب به راه حق هدايت شود .
«
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها
- به جهنّم مىروند . » / 390 بعضى از فيلسوفان پيشين گفتهاند - و بعضى از نادانان امروز هم دنبال آنها را گرفتهاند - كه دوزخيان به عذاب آتش عادت مىكنند و ديگر از آن متأثّر نمىشوند ( و احساس سوزش نمىكنند ) و اين انديشهء انحرافى را در هيكل جانورى تجسّم داده و پنداشتهاند كه آتشخوار است ، امّا قرآن كه عين حق و حقيقت محض است با اين خرافه مخالفت مىورزد و تأكيد مىكند كه تبهكاران همواره عذاب را مىچشند ، و كلمهء « يصلونها » يعنى آنها به نحوى دائم جهنّم و آتش را لمس و احساس مىكنند .
«
فَبِئْسَ الْمِهادُ
- كه بد جايگاهى است . » و آن جايگاهى است كه براى آنها گسترده و آماده شده و گويى آنها خود براى خويش بسترى از آتش در دوزخ گستردهاند ، بلى . آماده سازى زمينى براى چيرگيشان در آن روز به شكل آماده سازى جهنّم براى آنها نمودار مىشود .
[ 57 ] «
هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَ غَسَّاقٌ
- بايد آب جوشان و چرك و تراويدهء سياه دوزخيان را بنوشند . » حميم به معنى گرماى بسيار ( و داغ ) است ، امّا غسّاق ، چنان كه در بعضى واژهنامهها آمده است : چرك بويناك باشد ، و در روايت از امام ابى جعفر ( ع ) آمده