مسئوليّتهاى آن مىگريزند . در صورتى كه اگر در دنيا مىتوانستند چنان كنند و نكردند ، اينك تلخى مبارزهء در آتش دوزخ را كه شرايط بسيار دشوار و عذاب دردناك مستمر را همراه دارد مىيابند و بدان ناگزيرند .
پروردگار ما در اين آيات سوگند مىخورد كه مجادله و پيكار در دوزخ حق است - هم چنان كه اين امر را در دنيا ، در جايهايى ديگر از قرآن تأكيد كرده است .
مجادلهاى كه در آن جا پيش مىآيد و ادامه مىيابد به يقين دليل بر آن است كه انسان التزام به مسئوليّتهاى خود را در اين زندگى ترك كرده است ، و كسى كه حق را به ارادهء خود برنگزيند به ناخواست خويش مجبور مىشود كه بدان گردن نهد . آنها مبارزهء با ستم را ترك كردهاند ، پس اينك آنها را مىبينى كه ناگزير در دوزخ با آن مبارزه مىكنند .
/ 389
شرح آيات :
[ 55 ] هم چنان كه اين آيات منظرهء بهشت و در نتيجه پاداش مخلصان را در ذهن ما تمركز داده در برابر ما را يادآور سرانجام سركشان نيز شده است .
«
هذا
- چنين است ، » اسم اشارهء « هذا - اين » متضمّن دعوت از كسى است كه قرآن را تلاوت مىكند تا به سرانجام پرهيزگاران بنگرد ، و به پاداش ايشان بينديشد ، ولى نمىسزد كه از عذابى كه براى ستمگران آماده شده غافل بماند ، و اين براى آن است كه توازن نفس و عقل خود را در ميان بيم و اميد نگهدارد .
«
وَ إِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ
- و سركشان را بدترين بازگشتهاست . » مقابلهء اين آيه با آيه ( 49 ) در درس گذشته آمد ، پس پرهيزگاران را سرانجامى نيكو نزد خداست ، و سركشان را سرانجامى بد و شرّ خواهد بود ، و مقصود از ( طاغيه سركش ) در اين جا تنها سلطان ستمگر نيست ، گرچه او تجسّمى آشكارتر و شاملتر از سركشى و طغيان است ، بلكه سپاهيان و دستگاههاى او نيز هستند ، زيرا اگر آنها نبودند وى قدرتى بر ستمگرى و تباهى نداشت ، حتى شايد ما