معناى واژهها
57 [ غسّاق ] : آنچه از پوست دوزخيان قطره قطره مىچكد ، و آن را از شدت سياهى كه به سياهى شب تار مىماند غسّاق ناميدهاند . خداى تعالى گويد :
إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ
يعنى تا سياهى شب .
/ 387
جدال اهل جهنّم با يكديگر چيزى است كه به حقيقت واقع شود
رهنمودهايى از آيات :
آيات قرآنى آيات « مثانى » مشابهند ، و از معانى اين كلمه آن است كه بر اساس مقابله و مقايسه مىگذرد : بهشت و دوزخ ، نكوكار و تبهكار ، خير و شر و . . . و . . . و چيزى با ابعاد و حدود ( و تعريف به نفس خود ) به درستى شناخته نمىشود مگر با مقايسه با اضداد خود ، پس روز به وسيلهء مقايسه با شب شناخته مىشود و زندگى با مرگ و توانگرى با فقر .
پروردگار ما براى آن كه ما را با نعمتهاى بهشت آشنا كند از عذاب دوزخ سخن مىگويد كه در آن صاحب عقايد و كردارهايى مخالف و متضادّ با صاحبان نعمتهاى بهشتى جاى مىگيرند . و از خلال آياتى كه در تمامى قرآن آمده روشن مىشود كه مسافت ميان اين دو گونه سرانجام به كلّى از ميان رفته است ، و هيچ منطقهء ديگرى ميان آن دو وجود دارد ، از اين رو براى آن كه انسان به بهشت درآيد كافى است كه خود را از دوزخ بيرون آورد ، و چنان كه خدا گويد : «
كُلُّ نَفْسٍ