ناخودآگاه از ردّ ديگران و جنگ به صورتهاى گوناگون آن با توجه به ضعف و تنهايى خود رنج مىبرد ، آن گاه احساس مىكند كه بدين خطّ و اين تاريخ با عظمت وابسته است .
دوم : قرآن وحدتى است يگانه و يكپارچه ، و بعضى از آن بعضى ديگرش را كامل مىسازد . پس براى خوانندهء قرآن امكان دارد كه در سورهء الصّافات تفصيل و جزئيات مطلبى را كه سورهء ص بدان اشاره كرده است بيابد ، و همچنين در مورد ديگر سورهها با يكديگر ، و بر ما واجب است از كسانى نباشيم كه قرآن را پاره پاره انگاشتند « 54 » و ديدگاهشان نسبت بدان ديدگاهى تجزيهگرانه شد ، بلكه براى شناخت آيات قرآن از خلال نظرى جامع و فراگير به تمام آن بكوشيم .
[ 46 ] وانگهى قرآن مهمترين چيزى را كه از زندگى ايشان مستفاد مىشود عرضه مىكند ، براى آن كه تأكيد كند كه داستانهايى را كه مىآورد براى سرگرمى يا تنها افزودن شناخت نسبت به تاريخ نيست بلكه به راستى براى آموختن و اندرز گرفتن است . خداى تعالى دربارهء ابراهيم و اسحاق و يعقوب گويد :
«
إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ
- آنان را در خصلت پاكدلى بخشيديم تا ياد قيامت كنند . » هنگامى كه انسان قرآن را مىخواند يا دربارهء زندگى بزرگان مطلبى مىشنود ، نخستين چيزى كه بايد به شناخت آن دست يابد همانا راز عظمت و بزرگى ايشان است ، نه تنها براى آن كه آن را بشناسد بلكه براى آن كه او نيز اسباب بزرگى را به كار بندد ، و سبب عظمت ايشان و والايى مقامشان همان ايمان ناب به آخرت و ياد كردن آن است كه فاصلهء ايشان را از نافرمانى دور تر و پيوندشان را به فرمانبردارى نزديكتر مىكند . مگر نه آن كه پروردگار ما در سورهء الممتحنه مىگويد :
«
قَدْ كانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْراهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ
- ابراهيم و كسانى كه با
هامش
( 54 ) - با استفاده از تعبير قرآنى سورهء الحجر ، آيهء 91 : «الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ- آنان كه قرآن را به اقسام تقسيم كرده بودند » بعضى را مىپذيرفتند و بعضى را رد مىكردند - م .