«
وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ
- از شكيبايى و نماز يارى جوييد . و اين دو كارى دشوار است جز براى سرسپردگان فروتن » . « 28 » [ 25 ] و هنگامى كه شروط توبه در نفس او كاملا فراهم آمد ، از راست بودن پشيمانى ، و اصلاح آنچه تباه كرده بود و زارى به درگاه پروردگار با دلى شكسته ، پروردگار توبهاش را پذيرفت .
«
فَغَفَرْنا لَهُ ذلِكَ
- پس ما اين خطايش را بخشوديم . » توبه خطاى انسان را مىزدايد ، و آثار بازگشتى آن را محو مىكند ، خواه در سطح فرد يا در اجتماع ، و بلكه گام برداشتن به سوى توبه به انسان مصونيّتى بيشتر مىبخشد و او را از خطر هلاك بر اثر گناهان و خطاها حفظ مىكند ، و براى انسان هيچ چيز زيانبخشتر از گناهى نيست كه بدان فريفته شود و بنازد و خطايى كه با خويشتن بزرگى بر آن اصرار ورزد .
و مهمترين دادههاى توبه آن است كه درجات انسان را نزد پروردگارش بالا مىبرد و جايگاهى و الا را در بهشت به ميراث به دو مىدهد .
«
وَ إِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى وَ حُسْنَ مَآبٍ
- او را به درگاه ما تقرّب است و بازگشتى نيكو . » اين بر خلاف تصوّرات منفى انسان است كه مىپندارد تو به سبب خوارى او مىشود و گردنفرازى و باليدن به گناه همان روش بهتر است ، زيرا در نظر او راه بالا رفتن و و الا شدن است .
/ 346 قرآن از آن رو اعتراف به خطا و توبهء از آن را ، از وضع پيامبر دانا داود كه خود و پسرش سليمان به اوج تسلّط رسيده بودند براى ما مثال مىزند كه توبه كردن بر آدمى هنگامى كه موقعيّتى پيشرفته در جامعه داشته باشد ، دشوار است . چنان كه اگر پدر خانوادهاى يا دانشمندى در برابر پيروانش باشد ، و اين دشوارى وقتى به قلّهء خود مىرسد كه انسان حكمران و دانايى در سطح داود باشد و شايد همين امر از
هامش
( 28 ) - البقره / 45 .