باقى ماندهاى است اندك از آنچه رفته است ، و از همين مادّه است « غبار » زيرا پس از رفتن خاك اندكى باقى مىماند .
/ 266
اين آزمايشى آشكار كننده بود
رهنمودهايى از آيات :
در اين مجموعه از آيات ، پروردگار ما ، عزّ و جلّ ما را يادآور معنى حقيقى اخلاص مىشود كه عبارت از آن است كه انسان از عوامل و فشارهاى معارض و متضاد با حق بدور باشد ، و براى آشنايى با اين انديشه از زندگى پيامبران ، همچون ابراهيم و پسرش اسماعيل ، و همچون اسحاق ، و موسى و هارون - عليهم السّلام - و نيز از زندگى ديگر پيامبران مثالهايى براى ما مىزند ، از بنى اسراييل ، آن گروهى كه خدا پس از آن كه ايشان را در معرض دشوارترين آزمونها و فتنهها قرار داد انتخابشان كرد و ايشان را صالحانى راستين و مخلص يافت .
و با وجود آن كه هر پيامبرى در معرض فتنهاى مخصوص به خود قرار گرفته ، همهء ايشان در آزمونى عمومى مشتركند كه همگى با استوارى ايمان و شناخت نسبت به خدا ، و ستيزيدن با اوضاع اجتماعى و سياسى منحرف در جوامع خود با آن روبرو شدهاند ، فشار اجتماع بر انسان و شعور درونى اوست كه آدمى را به سوى همسازى با ديگران مىراند ، و همين نكته است كه برخى از دانشمندان را بر آن داشته كه مردم را به پرستش اجتماع يا چيزى كه به نام جبر اجتماعى ناميده مىشود دعوت كنند ، / 267 حتى كسانى كه قائل به جبر طبقاتى ، يا اقتصادى يا امثال آنند از تأمل بودن بدين جبر و ضرورت چندان دور نيستند ، و تفاوتشان در اين است كه آنها نظريّات خود را بر بعد و قسمتى از آن جبر و حتميّت متمركز مىكنند ، در حالى كه جامعه شناسانى