[ 71 ] قرآن پس از آن كه در دو آيهء پايان درس پيشين نقش فشارى را كه از طرف پدران در زندگى نسلهاى بعد وارد مىشود بيان كرد ، در اين جا بيان مىكند كه اين امر مشكل بشر از ديرگاه بوده است . / 247 « وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ - و پيش از آنها بيشتر پيشينيان گمراه شده‌اند . » بر اثر همين عامل كه پيروى به خطا از پدران باشد . [ 72 ] ولى خدا انبياء و پيامبران را براى آنان فرستاد تا با هشدار آنها را از سرانجام گمراهى بر حذر دارند ، شايد به حق راه يابند و هدايت شوند . « وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ - و ما هشدار دهندگانى به ميانشان فرستاديم . » [ 73 ] امّا آنها هشدارها را تكذيب كردند و با پيامبران جنگيدند ، پس خدا آنها را سرنگون ساخت و آثار و اخبارشان را باقى نهاد تا عبرت كسانى باشند كه پس از آنها مىآيند . « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ - پس بنگر كه سرانجام آن هشدار داده‌شدگان چگونه بود . » اين مسئوليّت انسان در برابر تاريخ است كه از آن براى زندگى و آيندهء خود بهره جويد . و هنگامى كه خدا از پيامبر خود مىخواهد كه در آن بنگرد ، براى آن است كه هشيارى و آگاهى نسبت به تاريخ به اهل رسالت اعتماد به خود و