مىنگرند و انتظار عذاب خدا را مىكشند . در آن جا مسئوليّت جلوهگر مىشود ، همان چيزى كه در دنيا همواره از آن مىگريختند ، و توجيهات و بهانههايى كه مىپنداشتند مىتوانند آنها را وسيلهء رهايى از پاداش اعمال خود قرار دهند از پا درمىآيد و فرو مىريزد .
يكى از آن توجيهات افكندن مسئوليّت و ملامت بر گردن ديگران است ، كه برخى ادّعا مىكنند كه به ناخواست خود و اجبار از جانب صاحبان سلطه يا نيروهاى اجتماعى كارهايى ناشايست كردهاند .
از بارزترين دلايل مسئوليّت در دنيا وجود كيفر است ، كسى كه سوار كشتى مىشود و سپس آن كشتى غرق مىشود به نسبتى معيّن در غرق آن كشتى مسئول است ، هر چند اين امر را به غفلت ناخدا مربوط بداند و توجيه كند ، همچنين اگر ما در اجتماعى باشيم كه ستمگر بر آن حكم مىراند و دربارهء آن ستم خاموشى گزينيم خوارى و بلا شامل ما نيز خواهد شد ، و اين امر بيگمان دليل مسئوليّت ما در مورد آن وضع است ، هر چند سكوت خود را به فرهنگ جبر يا فلسفهء انتظار كشيدن توجيه كنيم .
/ 209 قرآن براى آن كه شعور و احساس ما را نسبت به مسئوليّت ژرف سازد ، و نگذارد توجيهات و بهانهها ما را از اين امر مهمّ و اساسى در زندگى بشر در حجاب ( غفلت يا تغافل ) قرار دهد ، مناظرى از روز قيامت را براى ما تصوير مىكند ، و گوشهاى از اين توجيهات و بهانهها را ، كه در آن هنگامه هنگام ستمگران بدانها متوسّل مىشوند عنوان مىسازد و به صورتى قاطع آنها را رد مىكند ، و تمام اينها به صورت گفت و گويى ميان آنها و خدا و فرشتگان است . در واقع سياق قرآنى اين مناظر آخرت را به ما مىنماياند تا بر زندگى دنيوى ما به شكل احساس روانى و عملى ژرف نسبت به مسئوليّت انعكاس يابد .
شرح آيات :
[ 19 ] «
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ فَإِذا هُمْ يَنْظُرُونَ
- و آنان به يك دميدن