پنداريد كه شما را بيهوده آفريدهايم و شما به نزد ما بازگردانده نمىشويد ؟ » . « 46 » «
وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ * لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً لَاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فاعِلِينَ * بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْباطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذا هُوَ زاهِقٌ وَ لَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ
- ما اين آسمان و زمين و آنچه را ميان آن دو است به بازيچه نيافريدهايم * اگر خواستار بازيچهاى مىبوديم خود آن را مىآفريديم ، اگر خواسته بوديم * بلكه حق را بر سر باطل مىزنيم ، تا آن را درهم كوبد و باطل نابود شونده است . و واى بر شما از آنچه به خدا نسبت مىدهيد » . « 47 » چون خردمندان و صاحبان مغز در آفرينش آسمانها و زمين انديشيدند ، دريافتند كه آفرينش بيهوده نيست و از اين رو گفتند : «
رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ
- اى پروردگار ما ! اين جهان را به بيهوده نيافريدهاى ، تو منزّهى ، ما را از عذاب آتش بازدار » . « 48 » امّا كسانى هستند كه اين حكمت را مىدانند ولى معاد را نيز انكار مىكنند ، مانند فيلسوفانى كه از آراء يونانيان قديم تأثّر پذيرفتهاند . براى چه ؟ براى آن كه آنها نمىدانند آفريدگار چگونه آفريدگان را آفريده است ، از اين رو يكى از آنان گويد : آفرينش صادر از خداست - سبحانه و تعالى - هم چنان كه آب چشمهاى از سرچشمه بيرون مىآيد . پس چگونه اين آب ديگر بار به سرچشمه برمىگردد ؟
و ديگران گفتهاند : چرا برمىگردد ، ولى نه براى آن كه عذاب بچشد يا بر اعمال خود پاداش يابد ، بلكه براى آن كه به سرچشمه و منبع خود پيوندد ، هم چنان كه آبها پس از سير و سياحت و گردشى طولانى سرانجام به دريا باز مىگردند ! اين گروه به سبب جهل خود نسبت به چگونگى آفرينش منكر رستاخيز ، به صورتى كه در كتابهاى الهى آمده است شدهاند . / 184 پروردگار ما در حالى كه توانايى
هامش
( 46 ) - المؤمنون / 115 .
( 47 ) - الانبياء / 16 ، 17 ، 18 .
( 48 ) - آل عمران / 191 .