خود گنجهاى پايان ناپذير را بيرون كشند ، در آن صورت پيشرفتهايى افزونتر را به تأييد و توفيق پروردگارشان تحقّق مىبخشند .
و به جان خود سوگند مىخورم كه اگر خرد ورزند راز عظمت و كليد رستگارى همين است .
[ 76 ] هنگامى كه انسان از حجاب شرك رهايى مىيابد از لحاظ نفسانى و سپس از نظر عقلانى براى پذيرفتن مسئوليّت آماده مىشود ، زيرا بزرگترين انگيزهء بشر به سوى شرك گريز از مسئوليّت و به خيال خود رهايى يافتن از جزاى اعمال خويش است ، و بدين سان سياق مطلب يادآور روز جزاى كامل مىشود ، و اين يادآورى را پس از رفع شبههء مجادله كنندگان دربارهء روز جزا به عمل مىآورد كه گويند :
چگونه خدا مردگان را زنده مىسازد ؟ در واقع اين شبهه از فراموشى آفريدگان مىآيد و از عظمت آن روز كه دلالت بر عظمت آفريدگار دارد ، امّا اگر به يادآوريم ( و دستخوش فراموشى نشويم ) بيگمان اين شبهه متلاشى مىشود .
سخن با بيان اين مطلب آغاز مىشود كه كلام جدلى مجادله كنندگان نبايد صاحبان رسالت را غمگين كند ، زيرا آن كلام پيشاپيش نزد خدا محفوظ و معلوم بوده ( و تازگى ندارد ) ، خدا نهان آن را مىداند هم چنان كه از آشكار آن آگاه است ، پس سزاوار نيست كه بدان نزديك شوند و آن را جدّى بگيرند .
/ 174 «
فَلا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ
- سخنشان تو را اندوهگين نسازد ، » به نظر مىرسد اندوهگين شدن از اين سخن منجر بدان مىشود كه زير فشار آن ، در برابر گويندگانش فرود بيايند ( و تسليم شوند ) و بدين سبب از آن نهى شده است .
«
إِنَّا نَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ
- ما هر چه را پنهان مىدارند مىدانيم ، » از نيّتهاى مغاير با كلام ، چه آنها خود مىدانند كه دروغ مىگويند ، و به راستى براى جدل كردن به سخن گفتن مىپردازند .
«
وَ ما يُعْلِنُونَ
- و هر چه را آشكار مىسازند . » پس جزا بر آنها نوشته و ثبت مىشود .