و در برابر ديدگان شما هلاك كرده ، امّا براى گروه ديگر عبرتى نشده است ، و بدين سان شيطان به گمراه كردن شما ، دسته به دسته ، ادامه مىدهد بى آن كه آيندگان بينديشند و از سرگذشت گذشتگان عبرت گيرند .
در حالى كه مقتضاى وجود عقل در نزد بشر اين است كه در تعيين راه نجات و رستگارى و دورى جستن از بيراهههاى هلاك از آن بهره جويد .
از بارزترين چيزهايى كه خردمند از سرگذشت رفتگان بهره مىجويد ، چگونگى گمراه ساختن آنها از جانب شيطان است ، زيرا شيطان آفريدهاى شگفت نيست كه ديوار خانهات را بشكافد و به درون آيد تا تو بتوانى از او حذر كنى ، هرگز . . . در واقع او در رگهاى تو ، در ژرفاى دل تو ، در وجود نزديكترين دوستانت ، در زنت و برادرت ، در تربيت مادر و پدرت ، در سخنان آموزگارت ، و حتّى در توجيهات كسانى است كه خود را عالم دين خوانده و ساختهاند ، و آنها كه هلاك شدند ، شيطان از پيش رو و پشت سرشان و از سمت راست و چپشان بر آنها در آمد و امر را بر آنها مشتبه كرد و بياراست و خوش نما ساخت ، و به وسائل گوناگون توجيه كرد . پس اگر بخواهيم او را بازداريم ناگزير بايد در نهايت پرهيز و عقل باشيم .
[ 63 ] همانا ، ما هلاك رفتگان را ديديم ، و نشانههاى هلاك آنها ، هم چنان بر آثار بازماندهء آنها نگاشته و در دلهاى نسلها حكّ شده است ، امّا بلاخيزتر و رنجبارتر از هلاك ، آن آتشى است كه بدان افكنده شوند .
«
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ
- اين است آن جهنّمى كه به شما وعده داده شده بود . » [ 64 ] آنها به زودى بدان درمىآيند و به سبب كفرشان در آتش آن سرنگون مىشوند .
«
اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
- به سزاى كفرتان اينك در آن داخل شويد . » / 160 [ 65 ] آنها كفر خود را به عذرها و بهانههاى واهى توجيه مىكردند ، و به باطل مجادله مىكردند تا حق را درهم كوبند ، و مىپنداشتند كه جدل آنها كارى به