فورى ، و نيز وسيلهاى آيندهگرا براى تقسيم و توزيع و چرخاندن ثروت و به حركت درآوردن نيروها به وسيلهء آن .
امّا كافران ثروت را انباشتند و ادّعا كردند كه آن دارايى حقّ الهى آنهاست و حتى به كسانى كه آنها را امر به انفاق مىكردند ، گفتند :
«
إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
- شما در گمراهى آشكارى هستيد ، » زيرا مىخواهيد روشها و سنّتهاى خدا را دگرگون كنيد ، و بينوايان را توانگر سازيد ، در صورتى كه آنها اصلا فقير و بينوا سرشته و آفريده شدهاند .
/ 144 سياق قرآن داورى نسبت به اين طرز تفكّر را به خواننده وا مىگذارد ، و شك نيست كه به يقين او حكم بر آن مىكند كه اين گمراهى آشكارى است . از اين رو مفسّران در شناخت گويندهء اين سخن تفاوت نظر دارند . برخى گويند : همانا مراد كافرانند ، و برخى از ايشان گويند : خير ، اين مؤمناناند كه اين سخن را به كافران مىگويند ، و برخى گفتهاند : خير ، بلكه خداست كه اين سخن را به كافران گويد .
ظاهر آن است كه اين سخن گفتهء كافران به مؤمنان است ، ولى به طبع به خود آنها برمىگردد ، پس به مجرّد آن كه ديوانه به كسى كه به دو فرمان دهد خردمند باشد بگويد : به راستى كه تو ديوانهاى ، مىفهميم كه گوينده خود ديوانه است . آيا چنين نيست ؟ بدين سان گمراهى كافران را به مجرّد آن كه به كسى كه به آنها امر انفاق مىكند بگويند : بيگمان تو در گمراهى آشكارى هستى ، در مىيابيم و تشخيص مىدهيم كه هرگز چنين نيست ، بلكه آنها خود در گمراهى آشكارند ! [ 48 ] از توجيهات روانى و نفسانى كه كافران بدان متشبّث مىشوند همان دور شمردن جزا از لحاظ زمانى است ، و در آيات قرآن ردّ اين شبهه را با كلماتى رسا و نافذ مىيابيم . جزا بازيچه نيست كه مورد تحقير قرار مىگيرد ، بيگمان همان ساعت قيامت است كه بر آسمانها و زمين سنگينى مىكند ، پس در انتظار چه هستند ؟ و چه چيز را به مسخره مىگيرند ؟
«
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ
- و مىگويند : اين وعده كى خواهد بود ؟ » و با وجود آن كه كلمهء « متى كى » اصلا براى پرسش است ، اين جا