«
وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
- و همه در فلكى شناورند . » خورشيد و ماه و سيّارهها و ستارگان هر يك شتابان در فلك خود در گردشند ، ولى بى آن كه به اندازهء سر مويى از نظام استوار و مقرّر منحرف شوند . آيا اين امر دليل بر تسلّط و دقت آفرينش و حسن تدبير پروردگار و ظرافت اجراى قوانين و قواعدى كه خود مقرّر و مقدّر داشته است نمىباشد ؟ ! فلك همان جسم دايرهوار است ، و بدين سان در اين آيه به حركت دايرهاى اجرام آسمانى اشاره شده است .
اگر به عنوان مثال خورشيد را نمونهاى از اين اجرام بگيريم مىبينيم كه افلاكى گوناگون حركت مىكند ، يعنى هر بيست و پنج روز يك بار به دور خود مىگردد ، و با ديگر سيارههاى كهكشان به سرعتِ تقريبا يك ميليون و صد و سى هزار كيلومتر در ساعت مىچرخد ، و در عين حال به سوى قرارگاه خود به سرعت هفتاد و دو هزار و چهارصد كيلومتر در ساعت روان است ، و در همين حال قمرهاى آن با نظامى ثابت و دقيق به دور آن مىگردند ، و ديگر اجرام نيز در اين فضاى پهناور حركت مىكنند ، هر يك در فلكى معيّن بى آن كه به يكديگر برخورد كنند . آيا اين همه ما را به پروردگار قدرتمند مهربانمان رهنمون نمىشود ؟ ! / 134 خدا امور مملكت عظيم خود را بدين سان سامان داده و تدبير كرده است ، زمين را با باران زنده ساخته و انسان را از آن روزى داده ، و امور آدمى را به ثبات نظام زمين و خورشيد و ماه منظّم داشته ، و به انسان از طريق نظامى كه محورى اصلى از محورهاى تمدّن است فرصت تكامل داده است .
[ 41 ] سياق آيات محور دوّم را كه همان وسايل حمل و نقل است يادآور مىشود ، اگر بشر نمىتوانست خود و كالاى خويش را از جايى به جايى منتقل كند ، بيگمان نمىتوانست تمدّنى را بنا نهد ، و بزرگترين وسايل حمل و نقل كشتيهاست . پس از قديمترين روزگاران تا امروز پهنهء آب گذرگاه كشتيهايى گوناگون بوده كه انسان و موادّ را پيش از ديگر وسايل حمل و نقل جا به جا كرده است ، و اين كشتيها هنوز هم چنان بهترين و ارزانترين و شايعترين وسايل است ، و از اين رو هر دولت