ابديت آنها را نمىتوان درك كرد مورد اشاره قرار داده ، مىفرمايد : كسى را ياراى آن نيست كه آنچه در آخرت است جزاى اعمال نيكو و محدود او بشود ؛ زيرا نسبت ميان عمل و جزا نسبت محدود به بىانتهاست و در جملهء بعد اشاره به ابديت همين نعمتهاست كه متعالى از درك و فهم محدود ما مىباشد . جملهء اوّل مطابق فرمايش امام سجاد عليه السلام است :
وَ لَكِنَّك بِكَرِمَك جازَيْتَهُ عَلى المُدَّةِ القَصيرةِ الفَانِيَةِ بِالمُدَّةِ الطَّويلَةِ الخَالِدَةِ وَ عَلى الغَايَةِ القَريبَةِ الزَائِلَةِ بِالغايَةِ المَديدَةِ ؛
چگونه كسى مىتواند با عمل حق شكر تو را به جاى آورد زيرا در پاداش عمل محدود و فانى نعمتهاى ابدى و باقى مرحمت فرمودى .
در جمله دوم مىفرمايد كه ابديت و دوام همين نعمتها بالاتر از ادراك بشر است . از اين جمله معلوم مىشود كه خود نعمتهاى دنيوى ابدى است ؛ زيرا ضمير « ها » در « ابدها » به كلمه « نعم » كه جمع « نعمت » است بر مىگردد ؛ يعنى همين نعمتها شعاع و جلوهاى از نعمت ابدى است . مىتوان اين جمله را تعبير كرد :
أبديةُ هذهِ النِعمِ مُتفاوتةٌ عن الإدراكِ .
صديقهء طاهره عليها السلام مىفرمايد : ابديت نعمتهاى عمومى و خصوصى مانند آب و آفتاب و ماه و باران و هوا همه و همه از ابديتى برخوردارند كه قابل درك نيست . و چون همهء آنها در اين عالم محسوس و فانى است ناچار منبع اين نعمتها بايد در ماوراى اين عالم محسوس باشد .
اقسام عالم ما سوى الله از ديدگاه فلاسفه
بر اساس تحقيقات فلاسفهء اسلامى در آيات و روايات ، سرتاسر عالَم از غير خدا سه گونه است كه هر سه در طول هم واقع شدهاند : 1 . عالم عقل ؛ 2 . عالم مثال ؛ 3 . عالم ماده و محسوسات .
عالم عقل
عالم عقل جهان ، زندگى حقيقى و ابديت و خير محض و سرتاسر ادراك است و در