2 . سرايت : آزادى جزئى از برده - هرچند اندك - توسط مولا موجب سرايت آن به ديگر اجزاء و در نتيجه آزادى كامل وى مىگردد . « 36 »
3 . تنكيل : بريدن عضوى از اعضاى برده همچون گوش و بينى توسط مولا بنابر مشهور ، سبب آزادى قهرى وى مىگردد . « 37 »
4 . اسلام : بردهاى كه در اسلام آوردن بر مولاى خود پيشى گرفته و از قلمرو كفر به قلمرو اسلام درآمده است ، آزاد مىشود . « 38 »
5 . بيمارى : ابتلاى برده به كورى ، خوره و زمينگير شدن ، سبب آزادى قهرى وى مىگردد . « 39 »
علاوه بر احكام ياد شده مسائل بسيار ديگرى در فقه دربارهء برده مطرح است كه در مدخلهاى مناسب به آنها اشاره خواهد شد .
( - - ) كنيز )
بردهء فرارى
بردهء فرارى : بردهء فرار كرده از مالك .
در بابهاى صلات ، صوم ، تجارت ، اجاره ، جعاله ، كفّارات و لقطه از آن بحث شده است .
صلات و صوم : در روايات ، فرار كردن برده [ - اباق ] از موانع پذيرش نماز او شمرده شده است . « 1 »
سفر بردهء فرارى از جمله سفرهاى حرام است كه موجب اتمام ( - - ) اتمام ) نماز و گرفتن روزه در سفر مىشود . « 2 »
تجارت : فروختن بردهء فرارى كه هيچكدام از فروشنده و خريدار ، توان گرفتن او را ندارند صحيح نيست ؛ مگر آنكه او را با چيزى ديگر كه خريد و فروش آن به تنهايى صحيح باشد ضميمه كنند . « 3 »
هامش
( 36 ) . 152
( 37 ) . 191
( 38 ) . 190
( 39 ) . 189 .
( 1 ) . وسائل الشيعة 7 / 252
( 2 ) . الحدائق الناضرة 11 / 382
( 3 ) . جواهر الكلام 22 / 393 - 397