زيارت عاشورا در قرون متماديه
قرن چهارم :
1 - شيخ ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولويه رحمه الله - مشهور به ابن قولويه ( م 367 يا 369 ) ، متن زيارت را در كتاب كامل الزيارات روايت كرده است « 1 » .
2 - شيخ الطائفه ابو جعفر محمد بن حسن طوسى ( م 460 ) ، متن زيارت را در كتاب مصباح المتهجد ( ص 713 - 724 ) و نيز در مختصر مصباح المتهجّد مشهور به مصباح صغير آورده است « 2 » .
هامش
( 1 ) - كامل الزيارات ، باب 71 ، ص 174 - 179 . ( واقعهاى از اين عالم بزرگوار در صفحه 97 گذشت )
( 2 ) - مصباح صغير ، تاكنون چاپ نشده ، و نشانى 12 نسخه خطّى آن ، در يادنامهء شيخ طوسى ، ج 3 ، ص 671 - 672 ذكر شده است . ( شرح حال اين عالم بزرگوار در صفحه 109 گذشت )
شهيد سعيد ، قاضى نور اللَّه شوشترى در كتاب مجالس المؤمنين ، ج 1 ، ص 481 - 482 مىنويسد : « نقل است كه بعضى از مخالفان ، به عرض خليفهء عباسى رسانيدند كه شيخ طوسى رحمه الله و اصحاب او از شيعهء اماميه ، سبّ صحابه مىكنند و كتاب مصباح او كه دستور اعمال و ادعيهء سنهء متهجدان ايشان است ، بر آن گواهى مىدهد ، زيرا كه در دعاء روز عاشورا از آن كتاب واقع است كه : « اللهم خصّ اول ظالم باللعن منّى وابدأ به اولًا ثم الثانى والثالث والرابع ، اللهم العن يزيد خامساً » . پس خليفه به طلب شيخ و كتاب مصباح فرستاد . چون شيخ با كتاب حاضر شد ، و باعث طلب او مذكور گرديد ، منكر سبّ شد . و چون كتاب را گشودند ، و دعاى مذكور به او نمودند ، و گفتند : اين را چه عذر خواهيد گفت ؟ شيخ طوسى رحمه الله ، بدون تأمل به خليفه گفت : مراد از آن عبارت ، نه آن است كه غمّازان گمان بردهاند ، بلكه مراد از اول ظالم ، قابيل ، قاتل هابيل است كه بنياد قتل در دنيا نهاد ، و ابواب لعن بر وى گشاد ، و مراد از ثانى ، عاقر ناقهء صالح است . و اسم عاقر ، قيدار بن سالف بود . و مراد از ثالث ، قاتل يحيى بن زكريا است كه به سبب بغيّهاى از بغاياى بنى اسرائيل ، اقدام به قتل آن معصوم نمود . و مراد از رابع ، عبدالرحمن بن ملجم لعنه اللَّه است كه اقدام به قتل على بن ابى طالب عليه السلام نمود . خليفه چون آن تأويل را شنيد ، تصديق او نمود ، و انعام فرمود ، و از ساعى و غمّاز انتقام كشيد » . اين بيان تقيهآميز شيخ طوسى رحمه الله در كتب ديگر نيز به نقل از مجالس المؤمنين نقل شده است .