سرور و ياور خويش بداند و رهبر و مولى ، و سپس به صورت مستقيم مىگويد : «
أَ فَلا يَسْمَعُونَ
- مگر نمىشوند ؟ » «
أَ فَلا تُبْصِرُونَ
- چرا نمىبينند ؟ » .
بسيار اين صيغهها و همانندهاى آنها
أَ فَلا تَعْقِلُونَ
،
أَ فَلا تَذَكَّرُونَ . . .
در قرآن تكرار مىشود ، و در اين امر تأكيدى است براى اين انديشهء مهم كه : وجود آيات و نشانههايى به تنهايى در جهان هستى / 366 كفايت نمىكند ، بلكه لازم است دستگاه گيرنده و پذيرايى نيز در نزد انسان وجود داشته باشد تا بشر از آن استفاده كند ، مگر نور خورشيد براى كسى كه چشم خود را به روى آن ببندد مىتواند داراى فايدهاى باشد ؟
خدا كسى است كه شب را براى آسايش قرار داده است ، و روز را ميدانى براى تلاش و فعاليت ، و زندگى و مرگ آفريدگان به تقدير او است ، و آنچه از ما خواسته شده اين است كه او را معبود حقيقى خويش بدانيم ، و اين كار با گوش به فرمان فرستادگانش داشتن ، و به آيات او نگريستن ، و سپس در آنها به تعقل و انديشيدن پرداختن ميسر مىشود .
در آيات پايانى اين درس اشاره و بلكه توضيحى دربارهء مفهوم نيروى مالى در زندگى وجود دارد ، و در اين كه هدف از نعمتهاى الاهى براى بشر چيست ؟
هدف از نعمتها براى انسان رسيدن به كمال روحى است ، و بالا رفتن با ارزشهاى انسان و روان او در درجات صعودى بزرگى و بزرگوارى همراه با سپاسگزارى از خدا ، و آنچه اثر مثبت برخاستهء از وجود نعمتها را تجسم مىبخشد ، از آسايش و آرامش مادى برتر و والاتر است ، و آن كس كه سپاسگزار نعمتها نباشد ، نعمت از لحاظ نفسى و روانى در نزد او به نقمت مبدل مىشود ، و چنان است كه نعمت فراغ و آسايش خاطر در نزد او به صورت پريشانى و از دست دادن نعمت درمىآيد ، و به جاى آن كه ميليونها مالى را كه در اختيار دارد به مصرف آسايش خود و خانوادهاش برساند ، آنها را در راه تباهى خرج مىكند و جوانى خويش را تباه مىسازد و سپس دست خالى بازمىگردد .
شكر گزارى نعمت امرى است كه آن را سودمند مىسازد ، در صورتى كه