( مسألهء 3907 ) در جنايت شبه عمد ديه بر گردن جانى هست ، يعنى بايد كسى كه مرتكب جنايت شده ، ديهاش را بپردازد ، اگر خوددارى كند ، يا بميرد بر ذمّهاش ميماند و بايد از مال او پرداخت شود . و اگر مالى نداشته باشد مانند ديگر قرضهايى است كه بر عهدهاش ميماند .
( مسألهء 3908 ) در جنايت خطأمحض ديه لازم است ، ولى بر عهدهء « عاقله » يعنى فاميلهاى پدرى جانى است .
( مسألهء 3909 ) عاقله عبارتند از : پدر ، فرزندان ، نواده ها ، پدرانِ پدر ، عموها ، پسر عموها و نوه عموها . يعنى مردان از فاميلهاى پدرى .
( مسألهء 3910 ) در عاقله شرط است كه بالغ ، عاقل و توانمند باشند ، اگر كسى عاقله نداشته باشد ، پس اگر سابقهء بندگى داشته باشد ، بر عهدهء مالك قبلى اوست ، كه او را آزاد كرده است ، در غير اين صورت بر ضامن جريره ، اگر آن هم نباشد بر عهده خويش است ، و اگر خودش نيز مالى نداشته باشد بر عهده امام ( عليه السلام ) است .
( مسألهء 3911 ) ديهء عمد بايد تا يكسال از حين وقوع جنايت پرداخت شود ، و ديهء شبه عمد و خطا بايد در ظرف سه سال پرداخت شود .
( مسألهء 3912 ) ديهء قتل مسلمان يكى از شش چيزى است كه گفته مىشود :
1 - 100 شتر
( مسألهء 3913 ) در جنايت عمدى احتياط واجب آنست كه وارد سال ششم شده باشد .
( مسألهء 3914 ) در جنايت شبه عمد بايد 33 نفر از شترها وارد چهار سالگى ، 33 نفر از آنها وارد پنج سالگى و 34 نفر از آنها دو شكم زايمان كرده باشد و بنا بر احتياط واجب همهاش حامله باشند . و يا 30 نفر از آنها وارد سال سوّم ، 30 نفرشان وارد سال چهارم و 40 نفرشان يا دو شكم زائيده
توضيح المسائل (عبادات ومعاملات) (فارسى) — صفحة 827
مساهمون: السيد محمد سعيد الحكيم
ص٨٢٧