و مانند اينها و ديگرى آن كه ذاتاً ارزش ومزيّتى ندارد بلكه ارزش و قيمتش اعتبارى است مثل : تمبرهاى پست كه دولت براى آنها قيمت معيّن كرده است از يك ريال بيشتر و آنها را در پستخانه براى مراسلات و در گمركات و داد سراها براى چسباندن باظهارنامهها و در محاضر رسمى براى اسناد معاملات و غير اينها قبول مىنمايد ، و از اينجهت ارزش وماليّت پيدا مىكند و هر وقت دولت بخواهد كه آنها را از ماليّت بيندازد روى آنها مهر باطله زده و از اعتبار ساقط مىنمايد .
مسأله 2865 - اجناسى كه مورد معامله و يا قرض واقع مىشوند ، دو قسمند :
1 - مكيل وموزون ( پيمانهاى وكشيمنى ) .
2 - غير مكيل وموزون .
قسم اوّل : آن است كه قيمت وارزشش روى پيمانه يا كشش قرار گرفته مثل برنج ، گندم ، جو ، طلا ، نقره و مانند اينها .
قسم دوم : آن است كه قيمتش فقط به شماره ، مانند تخم مرغ ، يا به متر است مانند پارچه و فرش ، حال چنان كه در باب قرض هر جنسى را به ديگرى قرض بدهيم به شرط زياده ربا بوده و آن قرض حرام مىشود خواه مكيل وموزون باشد يا غير آن ، و در باب معامله هم اگر مكيل و موزون را با همجنس خود خريد و فروش نماييم با زياده معامله باطل و حرام خواهد بود وامّا اگر غير مكيل و موزون را به همجنس خود به زياده معامله كنيم ، ربا نخواهد بود و در نتيجه اين مسأله به ميان مىآيد كه هرگاه كسى صد عدد تخم مرغ را به ديگرى قرض دهد تا مدّت دو ماه مثلًا به صد وده عدد ، ربا مىشود ، ولى اگر صد عدد تخم مرغ را به صد و ده تا به مدت دو ماه بفروشد ، چنانچه فرق بين ثمن و مثمن باشد ربا نشده و معامله صحيح است ، در صورتى كه نتيجه يكى است ولى عنوان فرق كرده ، اگر عنوان قرض باشد ربا است ، و اگر خريد و فروش باشد ، ربا نيست . و در اينجا بايد معلوم باشد كه واقع قرض غير از واقع فروش است ، به اين معنى كه قرض عبارت است از اين كه انسان مالى را به ديگرى بدهد به اين قصد كه آن مال در ذمّه گيرنده باشد ، و فروش آن است كه مالى را در عوض مال ديگرى به كسى بدهد ، پس در فروش لازم است كه مال فروخته شده غير از عوض او باشد ، و از
رساله توضيح المسائل (فارسى) — صفحة 485
مساهمون: السيد محمد علي العلوي الگرگاني
ص٤٨٥