تصرفات از دايره سنن الهى خارج نبوده و نظام و برنامه آن الهى باشد و شخص ولى خارج از آن تصرفى نداشته باشد ؛ بلكه قادر به تصرّف نباشد و يك نحو امر بين امرين به جعل و اعطاى خدا برقرار باشد » .
پاسخ داده مىشود : اين معنا و بيان لطيفى است و اشكال شرك و تفويض و غلوّ در آن نيست ؛ امّا با ظواهر آيات بسيارى خالى از منافات نيست ؛ آياتى چون :
« إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولا وَلَئِن زالَتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ » ؛ « 1 »
« همانا خداوند آسمانها و زمين را از اينكه نابود شوند نگاه مىدارد و اگر رو به زوال نهند غير از او هيچ كس نمىتواند آنها را محفوظ دارد » .
و « وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرّياحَ بُشْراً بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ » ؛ « 2 »
« او خدايى است كه بادها را به بشارت باران رحمت خويش در پيش فرستد » .
« إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبّ وَالنَّوى » « 3 »
« خداوند شكافنده دانه و هسته است » .
هرچند اگر قرينهاى باشد ، حمل اين افعال بر اعم ، از باواسطه و بىواسطه جايز است ؛ امّا با عدم دليل ، وجهى براى حمل آن نيست ، خصوصاً كه اين آيات متعدّد است و رفع يد از اين ظواهر كثير جايز نيست . بنابراين اراده و مشيّت الهى است كه حافظ وحدت عالم و حافظ ارتباط بين اكوان و تمام حادثات و ممكنات است .
هامش
( 1 ) . سوره فاطر ، آيه 41 .
( 2 ) . سوره اعراف ، آيه 57 .
( 3 ) . سوره انعام ، آيه 95 .