همانا فحشا زاييده و نتيجهء مجموعهء انحرافات سادهاى است كه در نزد آدمى و در نهاد اجتماع انبوه و افزون مىگردد .
خامسا : هدف نهفته در وراى افك ( دروغ و بهتان بزرگ ) و انتشار / 279 شايعات دروغين همانا از بين بردن وحدت جامعهء مؤمن است ، از اين رو بر افراد چنان اجتماعى واجب است كه از شخصى كه به انتشار شايعات گسترده و در نتيجه پراكندن اجتماع با بهتان و افترا مىپردازد ، با گذشت و احسان نگذرند .
شرح آيات :
[ 16 ] «
وَ لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ ما يَكُونُ لَنا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهذا
- چرا آن گاه كه اين سخن را شنيديد نگفتيد : ما را نشايد كه آن را باز گوييم . . . » خداوند به عنوان موضعگيرى استوار مؤمنان ، بر ايشان واجب ساخته كه شايعات را باز نگويند و به انتشار آن بين صفوف جامعه كمك نكنند ، و هيچ سخنى را بدون آن كه ثابت شده و دلايل بسيار و شواهد كافى داشته باشد نپذيرند ، و گفتهء خداى تعالى كه «
وَ لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ
- چرا آن گاه كه اين سخن را شنيديد » يعنى : آيا هنگامى كه سخنى مىشنويد كه در آن طعن و اتّهام به ديگران وجود دارد ، با خاموشى و سكوت با آن روبرو مىشويد ؟
آن گاه قرآن ضرورت سنجيدن و ارزيابى شايعات را با ارزيابى ناشى از عقل ، نه از روى هوى بيان مىكند .
«
سُبْحانَكَ هذا بُهْتانٌ عَظِيمٌ
- پروردگارا تو منزّهى ، اين تهمتى بزرگ است . » ساده نيست كه انسان به ديگران تهمت زنا بزند ، اين امر تا وقتى دليلى بر آن اقامه نشده بهتان است ، آرى . متّهم بيگناه و برى از تهمت است تا آن كه مجرميّت او به اثبات برسد ، همچنين قذف ( تهمت زنا به زوجه ) كه بهتان است ، مگر آن كه درستى آن ثابت شود .
اينجا اندكى بر سر كلمهء « سبحانك - منزّهى تو » درنگ مىكنيم . در