خودش پرداخت شود . الگوى روابط صحيح و عادلانهء كارگر و كارفرما و حقّ كارگر در مورد اعتصاب و مرخصى و حقوق ويژه ، بايد تعيين و مشخص شود .
ما كه مىخواهيم اهداف اسلامى را در جامعهء خود پياده كنيم ، بايد بدانيم كه معيار تعيين اهداف اسلامى و تعيين حدود و مرزهاى آنها ، احكام و دستورهاى اسلام است .
مسائل فقهى مانند تعيين حدود هنر و حجاب در اسلام ، مسائل تخصصى هستند و نمىتوان پاسخگويى به اين مسائل را به عهدهء سليقههاى شخصىِ افراد وا گذاشت .
پاسخگويى به اين مسائل ، در صلاحيتِ افرادى است كه بيست ، سى يا چهل سال تلاشِ علمى كردهاند تا در فقه اسلامى متخصص شوند .
بايد اين مسائل را از آنها پرسيد .
اكنون نزديك به هزار و چهارصد سال از آغاز اسلام گذشته است . در اين مدت ، فقها و دانشمندان بسيار بزرگى مانند شيخ طوسى ، شهيد اول ، محقق اول ، محقق دوم ، شيخ مفيد ، ابن جنيد ، ابن عقيل و صدها نفرِ ديگر در دامان اسلامْ تربيت شدهاند .
اما آن دسته از فقها كه توانستهاند در علم فقه ، تحول به وجود آورند ، تعدادشان از عدد انگشتانِ دست هم كمتر است . شيخ طوسى تفريع را بنيانگذارى كرد . محقق ، فقه را تنظيم نمود . علامه در برخى از مسائل مانند « منزوحات بئر » ، فقه را متحول كرد . مرحوم آقا باقر بهبهانى ، فقه را از دستِ اخبارىها نجات داد و حضرت امامْ فقه را وارد عرصهء مسائل اجتماعى كرد .
بنا بر اين ، ايجاد تحول در فقه ، كار سادهاى نيست كه هر كسى بتواند در برابر نظريات فقهاى پيشين ، نظر مستقلى ارائه كند .
در تعيين اهداف اسلامى ، بايد از سليقه گرايى پرهيز كرد و اين گونه نباشد كه هر سَرى ، آواز مستقلى سَر دهد .
بلكه بايد روى مسائل ، كار كارشناسى شود و متخصصان در بارهء آنها نظر دهند . در مقام اجرا نيز به اندازهء لازم - حتى اگر شده ، چند دهه - اهدافْ پيگيرى شوند تا نتايجِ مورد انتظار حاصل شود . اگر يك حركت بر اساس علم ، بينش ، تحقيق و ايمانْ انجام نشود ، به نتيجه نمىرسد و موفق نخواهد شد .
به عنوان مثال ، در اوايل انقلابْ همهء ما ديديم كه در كشور ما يك حركتِ تند براى اسلامى كردنِ همهء ابعاد جامعه آغاز شد .
نام خيابانها ، آدمها ، مغازهها ، نوع لباس پوشيدن ، آرايش بدن ، آداب و رسوم و امثال آنها را عوض كرديم و مثلًا نام آرايشگاه ژاكلين به آرايشگاه بوعلى سينا تبديل شد !
اما پس از مدتى بسيارى از نامها كم كم به صورت اول بازگشت و دوباره نام آرايشگاه بوعلى سينا به آرايشگاه ژاكلين تبديل شد .
چرا اين اتفاق صورت گرفت ؟ اقدامِ ما در ابتداى انقلاب براى اسلامى كردن جامعه ، كار درستى بود ؛ اما اساسِ آن با فكر و عقيده نبود و به همين دليل ، به نتيجه نرسيد .
در صدر اسلام نيز نظير همين اتفاق ، صورت گرفت . نامهاى افراد از عبد مكه ، عبد الدار ، عبد مناف و عبد العُزّى به حَسَن ، حسين ، على ، جعفر ، عبدالله و كاظم تبديل شد ؛ به طورى كه بعد از اسلام ، حتى يك نفر هم نام فرزندِ خود را « عبد الشمس » نگذاشت .
در صدر اسلام نيز آداب و رسوم جاهلى مانند قربانى كردن براى بت و پيشِ انساب و اظلام رفتن را ترك كردند ؛ زيرا اينها آداب و رسومِ مربوط به دورهء جاهلى و بتپرستى بود .
با اين تفاوت كه تغييرات اسلام گرايانه در صدر اسلام ، برقرار و پايدار ماند زيرا از روى فكر و انديشه و از راهِ درستْ صورت گرفته بود ؛ اما بسيارى از حركات و تغييراتِ
همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — صفحة 716
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٧١٦