كمّى و كيفى بسيار سرعت يافت .
از نظر كمّى ، تعداد طلبهها از چهار - / پنج هزار نفر به بيست و يك هزار نفر رسيده است . از كشورهاى خارجى مانند :
كشورهاى عربى ، پاكستان ، افغانستان ، كشورهاى آسيايى و برخى از كشورهاى اروپايى ، طلبههايى به حوزهء علميهء قم آمدهاند .
همچنين در سابق ، حوزهء علميهء مخصوص خواهران وجود نداشت . تعداد خواهرانى هم كه دروس علوم اسلامى را مىخواندند ، بسيار كم بود ؛ اما اكنون تعداد قابل توجهى از خواهران ايرانى و خارجى در حوزهء علميهء قم در جامعة الزهرا مشغول تحصيل هستند .
جامعة الزهرا ، حوزهء علميهء خواهران است كه به دستور حضرت امام رحمه الله تأسيس شده است .
در مجموع ، الحمد للّه حوزهء علميهء قم از نظر كمّى به وضع مطلوبى رسيده است .
از نظر كيفى ، واقعاً وضع حوزهء علميهء قم اميدوار كننده است . افراد زبده و عاشقِ فراوانى در حوزهء قم مشغول تحصيل و پژوهش هستند . دروس حوزهء علميهء قم به دو دستهء دروس اصلى و جنبى تقسيم مىشود .
دروس مربوط به مقدمات اجتهاد ، فقه و اصول فقه ، دروس اصلى ناميده مىشوند .
ساير دروس حوزهء علميهء قم ، درسهاى جنبى ناميده مىشوند . هدف از درسهاى جنبى ، آشنايى با مسائل عصر حاضر ، فراگيرى زبان علمى ، گسترش اطلاعات عمومى و اين گونه امور است .
از هنگامى كه سنگ بناى حوزهء علميهء قم گذاشته شده ، اين حوزه در ماه رمضان تعطيل بوده است . اما در ماه مبارك رمضان ، من ديدم كه بسيارى از طلبهها با شوق و ذوق فراوان و پشت كردن به بسيارى از ماديات ، مشغول تحصيل هستند .
اكنون تعداد بسيار زيادى از طلبههايى كه دورههاى سيكل ، ديپلم ، فوق ديپلم ، ليسانس و فوق ليسانس را گذرانيدهاند ، در قم مشغول تحصيل علوم اسلامى هستند .
در گذشته ، طلبهها تنها درسهاى حوزوى را مىخواندند ؛ اما اكنون با سفارشهايى كه حضرت امام كردهاند ، طلبهها علاوه بر دروس حوزوى ، درسهاى ديگر را نيز مىخوانند .
طلبهها تلاش فراوانى انجام مىدهند و به خوبى درس مىخوانند . استادان محترم حوزهء قم از نظر كيفى ، رشد خوبى كردهاند و وضع حوزه بسيار اميدوار كننده است .
در گذشته ، محصول حوزه فقط در مساجد و حسينيهها به صورت نماز جماعت و روضه ، قابل عرضه بود . سرانجامِ روضه خواندن هم تحت تعقيب قرار گرفتن ، بود . اما امروز طلبهها در تمام گوشه و كنار جامعه مشغول خدمتگزارى هستند . همچنين در گذشته گاهى ما به خودمان مى گفتيم : ما هيچ كارآيى نداريم ؛ زيرا تنها كارى كه مىتوانيم انجام دهيم ، صحبت كردن در مسجد است .
آن حرفها را هم ممكن است مردم قبول بكنند و ممكن است قبول نكنند .
اما در جريان انقلاب ، همهء ما مشاهده كرديم كه به بركتِ رهبرى حضرت امام ، حوزههاى علميه كارآيى بسيار فراوانى داشتند . حوزهء علميهء قم در دوران انقلاب ، دفاع مقدس ، بازسازى كشور و رسانيدن پيام انقلاب ، كارآيى بسيار فراوانى داشت .
با اينكه حوزه تا كنون نقش و كارآيى بسيار زيادى داشته ، اما اكنون بار مسئوليت حوزه بسيار سنگينتر شده است . حوزههاى علميه امروز بايد امام جماعت ، امام جمعه و قاضى تربيت كنند .
همچنين امروز حوزههاى علميه بايد افراد مورد نياز دستگاههاى اجرايى ، افراد مورد نياز دولت و نمايندگان فرهنگى ايران در خارج از
همپاى انقلاب (خطبه هاى نماز جمعه) (فارسى) — صفحة 544
مساهمون: السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
ص٥٤٤