دامدارى ، كشاورزى و باغدارى
[ 1467 ] سؤال 108 : در منطقه بلتستان ، امر معاش مردم با اراضى و اشجار و حيوانات اداره مىشود . با غرس اشجار از ميوه و چوب آن و با پرورش حيوانات از گوشت و پوست و پشم آنها در حاجات زندگى استفاده مىكنند و مازاد بر احتياج را در معرض بيع قرار مىدهند . آيا در چنين بلادى كه زندگى مردم از راه نگهدارى اشجار مثمره و غير مثمره و حيوانات اداره مىشود ، به اموال آنها خمس تعلّق مىگيرد يا خير ؟
پاسخ : هر مقدار از موارد ذكر شده كه خود آنها در مؤونه زندگى مصرف مىشود و يا به وسيله آنها فقط به اندازه مؤونه زندگى تحصيل مىشود ، خمس ندارد و مواردى كه به وسيله آنها منافعى به دست مىآيد كه بيشتر از مؤونه زندگى است ، به نسبت زيادى ، بايد خمس آنها پرداخت شود و در مورد منافع نيز آن مقدارى كه اضافه بماند و سال بر آنها بگذرد و مصرف نشود ، بايد خمسش پرداخت شود .
[ 1468 ] سؤال 109 : كسى كه در سر سال ، خمس قيمت گوسفندان يا درختان خود را مىدهد و تا سال بعد ، قيمت گوسفندان و درختان رشد مىكند و ارزش آنها بسيار بيشتر مىشود ، آيا بايد دوباره خمس بدهد ؟
پاسخ : در فرض مسأله ، اگر گوسفندان و درختان را به جهت تجارت با آنها و ترقى قيمت آنها تهيه كرده است ، چنانچه ترقى قيمت آن در اثر كاهش ارزش پول نباشد و امكان فروش داشته باشد ، به گونهاى كه در نظر مردم ، سود موجود محسوب شود ، خمسِ ترقى قيمت را بايد بپردازد ؛ ولى اگر قصد او تجارت با منافع حاصل از آنها باشد ، نه با خود آنها ، تا وقتى آنها را نفروخته ، ترقى قيمت آنها خمس ندارد و اگر بفروشد ، چنانچه ترقى قيمت به جهت افزايش قيمت بازار باشد ، نه به خاطر كاهش ارزش پول و از مخارج سالانه نيز زياد بيايد ، بايد خمس آن را بپردازد . البته در هر حال ، نماى متصل و منفصل آنها چنانچه در مؤونه سال مصرف نشود ، بايد خمسش پرداخت شود .