اگر نطفهى بچّهاى در حال اسلام والدين منعقد شد ، سپس پدر و مادرش مرتدّ ملّى يا فطرى شدند ، اين بچّه تا هنگام بلوغ ، محكوم به اسلام است ؛ بنابراين ، اگر مادرش پس از انعقاد نطفه مرتدّ شد و در حالى كه به اين بچّه آبستن است از دنيا رفت ، به اعتبار اين بچّه مادرش را در مقابر مسلمانان دفن مىكنند نه در قبرستان كفّار . بر چنين بچّهاى اگر بلافاصله پس از بلوغ كافر شد ، تعريف مرتدّ فطرى و ملّى صادق نيست . در اين دو فرض ، ارتداد افراد چه حكمى دارد ؟
از ملاحظهى فتاوا استفاده مىشود امر دائر بين دو احتمال است ، و احتمال سوّمى نيست . يا بايد احكام مرتدّ فطرى جارى شود و بلافاصله او را كشت ، يا احكام مرتدّ ملّى را مترتّب كنيم و او را توبه دهيم ؛ و اگر توبه نكرد ، او را به قتل برسانيم .
بنا بر مختار شهيد ثانى رحمه الله در مسالك ، « 1 » چنين مرتدّى حكم مرتدّ فطرى را دارد ؛ زيرا ، ايشان شرط ارتداد فطرى را گذشتن زمانى پس از بلوغ و اختيار اسلام حقيقى و سپس مرتدّ شدن نمىداند . همين مقدار كه در كودكى محكوم به اسلام باشد ، كافى است تا ارتداد پس از بلوغش ارتداد فطرى باشد . از اينرو ، بر محقّق رحمه الله در شرايع « 2 » اشكال كرده و مىگويد : در مورد مرتدّ فطرى ، محقّق رحمه الله فرمود : او را بدون توبه دادن مىكشند ، امّا وقتى به اين بحث مىرسد ، مىنويسد : « إذا بلغ واختار الكفر استتيب وإلّا قتل » ؛ بين اين دو مطلب چگونه جمع مىشود ؟ اين فرد نيز مرتدّ فطرى است ، بايد بدون توبه او را كشت .
در نقد سخن شهيد ثانى رحمه الله مىگوييم : همين فتوا قرينه است بر اين كه مرحوم محقّق در تحقّق ارتداد فطرى سبقت اسلام حقيقى را پس از بلوغ لازم مىداند ؛ و به گفتهى صاحب جواهر رحمه الله « 3 » كلمهى « ارتداد » ظهور در اين معنا دارد . ارتداد يعنى رجوع از اسلام حقيقى ، نه رجوع از اسلام حكمى . بچّهاى كه بلافاصله پس از بلوغ ، كافر شده نمىتوان گفت : از اسلام رجوع كرده است ؛ او اسلام را اختيار نكرده بود تا از آن برگردد . ما نيز در بحث مرتدّ فطرى شواهدى از روايات براى اثبات اين مطلب ذكر كرديم .
هامش
( 1 ) . مسالك الافهام ، ج 15 ، ص 23 و 28 .
( 2 ) . شرايع الاسلام ، ج 4 ، ص 962 .
( 3 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 617 .