محمّد بن الحسن بإسناده عن محمّد بن يحيى ، عن العبّاس بن معروف ، عن الحسن بن محبوب ، عن عليّ بن رئاب ، عن ضريس ، عن أبي جعفر عليه السلام ، قال : من حمل السّلاح باللّيل فهو محارب إلّا أن يكون رجلًا ليس من أهل الرَّيبة . « 1 »
فقه الحديث : سند روايت خوب است . امام باقر عليه السلام فرمود : كسى كه در شب با خودش سلاح بردارد ، محارب است مگر آن كه اهل ريبه نباشد .
گفتهاند : از روايت استفاده مىشود در تحقّق عنوان محارب ، اهل ريبه بودن شرط است ؛ زيرا ، امام باقر عليه السلام كسى را كه اهل ريبه نباشد از محاربين استثنا كرد .
نقد استدلال : در محارب دو نوع بحث وجود دارد : بحث ثبوتى و اثباتى ؛ يعنى يك بار بحث ما در حقيقت و معناى محارب است ، چه خصوصيات و شرايطى در آن دخالت دارد ، و يك بار سخن در كيفيّت اثبات محارب است كه با چه چيزى ثابت مىشود فلان شخص محارب است .
اين روايت بيانگر مقام اثبات است نه ثبوت ؛ زيرا ، اگر درصدد بيان معناى محارب بود ، بايد قيد اخافه و ارادهى افساد فى الأرض و غير آن را نيز مطرح كند . علاوه بر اين كه قيد « ليل » دخلى در تحقّق محاربه ندارد ، لذا روايت مىگويد : اگر كسى را ديديد شب سلاح برداشته و از اهل ريبه است ، او محارب است ؛ يعنى محاربه به حمل سلاح در شب به شرط اهل ريبه بودن ثابت مىگردد ؛ در حالى كه بحث ما در مقام ثبوت است .
تعميم عنوان محارب نسبت به زن و مرد
در حدود گذشته مانند حدّ زنا ، سرقت ، شرب مسكر ، بين زن و مرد تفاوتى نبود . در آيهى شريفه مىفرمايد : إِنَّمَا جَزَ ؤُاْ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُو وَيَسْعَوْنَ فِى الْأَرْضِ فَسَادًا « 2 » « الّذين » جمع موصول مذكّر است ، آيا با توجّه به اين مطلب مىتوان گفت : حدّ
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 537 ، باب 2 از ابواب حدّ محارب ، ح 1 .
( 2 ) . سورهى مائده ، 33 .