دهيم ؛ محقّقين در اين بحث ، اقسامى را ذكر نمودهاند . برخى سه قسم ، برخى چهار قسم و از كلمات برخى از بزرگان مانند محقّق عراقى رحمه الله هفت قسم استفاده مىشود .
محقّق نائينى رحمه الله شرائط معتبر در نماز را بر سه قسم تقسيم نموده است :
1 - امورى كه براى نماز در حال اجزاء شرط است ؛ مانند طهارت ، ستر و استقبال . به اين معنى كه هر كدام از اجزاى نماز بايد همراه با اين شرائط باشد .
2 - شرط عقلى اجزاء ؛ يعنى امورى كه عقلًا اجزاء بر آنها توقّف دارد و بدون آنها جزء تحقّق پيدا نمىكند ؛ مانند : موالات بين حروف كلمه .
3 - امورى كه از نظر شرعى براى اجزاء شرط است ؛ مانند : جهر و اخفات كه شرط براى قرائت در نماز است .
امّا قسم اوّل كه شرط براى اجزاء در حال صلاة است ، خود بر دو قسم است :
الف : شرط ، داراى محل مقرّر شرعى است . ايشان بعيد ندانستهاند كه طهارت حدثى از اين نوع باشد و از آيهى شريفهى « إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ » « 1 » استفاده مىشود محل طهارت قبل از نماز است .
ب : شرط داراى محل شرعى نباشد ؛ مانند : استقبال و ستر .
هر كدام از اين دو قسم نيز خود بر دو نوع است . الف : در اثناى مشروط ، در حصول شرط شكّ شود . ب : بعد از فراغ از مشروط شكّ شود .
حال ، حكم هر كدام از اقسام را به تفصيل مورد بررسى قرار مىدهيم .
بررسى حكم قسم اوّل
1 - شرط شرعى مربوط به مجموع يك عمل كه داراى محل مقرّر و در اثناى مشروط بوده ، و قابليّت تعلّق اراده مستقل ، مانند : اعمال مستحبه مستقله را داشته باشد . مثل : طهارت حدثى كه شرط براى صحّت صلاة است ؛ و نيز نماز ظهر كه شرط صحّت نماز عصر است بر حسب آن چه كه از ادلّه ترتيب استفاده مىشود .
هامش
( 1 ) . مائده ، 5 .