نكته قابل توجّه آن كه استدلال ائمّه عليهم السلام به آيات شريفه قرآن كريم بر دو نوع است ؛ در بعضى موارد ، امامان عليهم السلام يك تأويل و اعمال تعبّدى نيز از خودشان دارند و معنايى را براى آيهء شريفه ذكر مىكنند كه به حسب معناى لغوى يا عرفى ، بر خلاف ظاهر آيه است و با قرينه فهميده مىشود كه اعمال تعبّد شده است ؛ مانند آن كه « دَآبَّةُ الْأَرْضِ » « 1 » را بر وجود مقدّس حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام منطبق مىكنند . لذا ، در اين موارد گفته مىشود : هرچند آيه ظهور در اين معنا ندارد ، امّا چون امام عليه السلام به عنوان مبيّن كتاب اللَّه تعالى اعمال تعبّد نموده و اين معنا را ذكر كرده است ، حجيّت دارد .
نوع دوّم نيز آن است كه ائمّه عليهم السلام همان معناى ظاهرى آيه را بيان مىكنند و هيچ اعمال تعبّدى نيز ندارند . در اين صورت ، بيان آنان مؤيّد همان استظهارى است كه از خود آيه شريفه استفاده مىشود . رواياتى كه در ذيل اين آيه شريفه وارد شدهاند نيز از اين نوعاند ؛ يعنى : ائمّه عليهم السلام به « مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ » استدلال كردهاند بدون آن كه معنايى بر خلاف ظاهر آيه بيان كنند .
از جمله آثار اين تقسيم آن است كه اگر كسى احتمال دهد « مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ » فقط براى بيان حكمت است ، نه اين كه در مقام تعليل باشد ، با بررسى روايات وارده معلوم مىگردد كه اين قسمت آيه شريفه در مقام بيان علّت است و نه حكمت .
اكنون به بررسى روايات وارده در اين زمينه مىپردازيم :
1 ) وعنه ، عن محمّد بن الحسين ، عن جعفر بن بشير ، عن الهيثم بن عروة التميمي ، قال : سأل رجل أباعبداللَّه عليه السلام عن المحرم يريد إسباغ الوضوء فسقط من لحيته الشعرة أو الشعرتان ؟ فقال عليه السلام : « ليس بشيء ، ما جعل عليكم في الدين من حرج » . « 2 »
هامش
( 1 ) . سورهء سبأ ، آيه 14 .
( 2 ) . محمّد بن الحسن الحرّ العاملى ، وسائل الشيعة ، ج 13 ، ص 172 ، باب 16 از ابواب بقيّة كفّارات الإحرام ، حديث 6 .