به قدر مجموع عرض حقيقى و اختلاف عرض باشد . و كوكبى كه او را عرض نبود عرض مرئى او جنوبى بود به قدر اختلاف عرض تنها . و كوكبى او را عرض شمالى بود اگر عرض حقيقى او بيشتر از اختلاف عرض باشد عرض او شمالى بود به قدر فضل عرض حقيقى بر اختلاف عرض . و اگر عرض حقيقى او كمتر از اختلاف عرض باشد عرض جنوبى او به قدر فضل اختلاف عرض مرئى بر عرض حقيقى . و اگر هر دو مساوى باشند او را در رؤيت هيچ عرض نبود اصلا .
( ص 47 و 48 ، ط 1 ) .
آنگاه خواجه همهء صور اختلاف منظر را در زبدة در يك شكل ترسيم فرموده است كه در نسخه مطبوع نامطبوع مىنمايد ، و تصوير وجه صحيح آن براى اهل فن دشوار نيست .
به عنوان ارائه نمونه برخى از وجوه آن را در اين شكل ( ش 6 ) ترقيم نمودهايم .
- ب ح د ه - دائره افق بر قطب - 1 - . - ب و د - منطقة البروج بر قطب - ط - پس - ا - سمت الرأس خواهد بود ، و هر يك از - اح - ار - اى - دوائر ارتفاع . چنان كه هر يك از - ط ك - - ط ر - ط ل - دوائر عرض . و نيز - ط ا ر - دائره وسط سماء رؤيت . و كواكب بعضى بىعرض ، و بعضى با عرض شمالى يا جنوبى و قس ما لم يقل .
( شكل شمارهء 6 )
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 427
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٤٢٧